ผู้นำทางความคิด
อะไรจะยังคงเหลืออยู่หลังยุค AI? คุณค่าจะยังคงอยู่ที่ใด

ประเด็นสำคัญสตาร์ทอัพด้าน AI…
ดูเพิ่มเติม
- สตาร์ทอัพด้าน AI ที่สร้างบนโมเดลของบุคคลที่สามมีความเสี่ยงที่จะถูกลบเลือนเมื่อยักษ์ใหญ่แพลตฟอร์มกลืนรวมฟีเจอร์ของพวกเขา
- มีเพียง 13% ของผู้อำนวยการไอทีที่ถูกสำรวจที่รายงานถึงผลประโยชน์ที่มีนัยสำคัญจากโครงการ AI ของบริษัทของพวกเขา
- ช่วงขาลงสามารถนำพาบุคลากรที่หายากกลับมาและเปิดตลาดที่ผู้ครองตลาดเดิมทิ้งไป
ในเดือนตุลาคม นักลงทุนรายใหญ่หลายรายชี้ว่า ตลาด AI มีลักษณะคล้ายกับช่วงเฟื่องฟูของธุรกิจดอตคอมในช่วงปลายทศวรรษ 1990 มากขึ้นเรื่อย ๆ Ray Dalio มหาเศรษฐีและผู้ก่อตั้ง Bridgewater Associates อธิบายสถานการณ์นี้ว่าเป็น “ฟองสบู่แบบคลาสสิก” เนื่องจากบริษัทต่าง ๆ กำลังจัดหาเงินทุนเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI ด้วยการก่อหนี้ ขณะที่อัตราดอกเบี้ยกำลังปรับตัวสูงขึ้น Ken Griffin ผู้ก่อตั้งและซีอีโอของกองทุนเฮดจ์ฟันด์ Citadel LLC ก็ แสดงความสงสัยเช่นเดียวกันว่า การลงทุนมหาศาลใน AI จะให้ผลตอบแทนคุ้มค่าหรือไม่
เงินยังคงไหลเข้าสู่ AI มากกว่ารายได้ที่เกิดขึ้นจาก AI และข้อตกลงบางอย่างก็มีลักษณะเป็นวงจร กล่าวคือ บริษัทหนึ่งลงทุนในอีกบริษัทหนึ่ง แล้วบริษัทที่ได้รับเงินก็นำเงินนั้นไปใช้ซื้อผลิตภัณฑ์ของผู้ลงทุน Gartner ประเมินว่า หากยังลงทุนในอัตราปัจจุบันต่อไป มูลค่าโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI ที่มีเงินอัดฉีดเข้าไปแล้วอาจหายไปมากกว่า 3.5 ล้านล้านดอลลาร์ภายในสิ้นปี 2030
ตลาดที่มีมูลค่าสูงเกินจริงก็เหมือนลูกโป่ง ยิ่งอัดเงินเข้าไปก็ยิ่งพองโต แต่ยิ่งพองตัวโดยไม่มีผลตอบแทนที่แท้จริง เปลือกของมันก็ยิ่งบางลง และในที่สุดก็อาจแตกได้ การพยายามคาดเดาให้แน่ชัดว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไรจึงไร้ประโยชน์ สิ่งสำคัญกว่าคือการทำความเข้าใจว่าจุดใดเปราะบางที่สุด อะไรอาจเป็นสิ่งแรกที่พังทลาย และหลังจากนั้นจะเกิดโอกาสอะไรขึ้นบ้าง
ผลิตภัณฑ์ที่ดีไม่ได้รับประกันว่าจะอยู่รอด
จาก การประเมินบางส่วน สตาร์ตอัปด้าน AI ที่ก่อตั้งในปี 2024 ราว 40 เปอร์เซ็นต์ปิดกิจการไปแล้ว ตัวอย่างเช่น เครื่องมือทำงานอัตโนมัติอย่าง Relay กำลัง ปิดตัวลง เพียงเพราะยักษ์ใหญ่อย่าง Google หรือ OpenAI นำฟีเจอร์ของเครื่องมือเหล่านี้ไปรวมไว้ในผลิตภัณฑ์ของตนเอง ความต้องการใช้บริการเหล่านี้แบบแยกเดี่ยวจึงลดลง
เพื่อความอยู่รอดในสภาวะเช่นนี้ บริษัทต่าง ๆ ต้องมีรากฐานที่แข็งแกร่ง ลองนึกถึงแผ่นดินไหว อาคารที่พังลงมาไม่จำเป็นต้องเป็นอาคารที่สูงที่สุดเสมอไป แต่อาจเป็นอาคารที่ไม่ได้สร้างมาให้ทนต่อแรงสั่นสะเทือน สำหรับบริษัท AI รากฐานนั้นมาจากข้อมูลและความเชี่ยวชาญของตนเอง บริษัทที่พึ่งพาโมเดลจากบุคคลที่สามเสี่ยงสูญเสียความได้เปรียบในการแข่งขัน เมื่อบริษัทเจ้าของโมเดลเหล่านั้นเปิดตัวผลิตภัณฑ์ที่คล้ายกันของตนเอง
เราเคยเห็นเหตุการณ์เช่นนี้มาแล้วหลายครั้ง เมื่อแพลตฟอร์มค่อย ๆ เพิ่มฟีเจอร์ที่ก่อนหน้านี้ต้องใช้เครื่องมือแยกต่างหาก ตัวอย่างเช่น เมื่อระบบปฏิบัติการเริ่มเปิดไฟล์ PDF และบีบอัดไฟล์ได้ด้วยตัวเอง โปรแกรมอรรถประโยชน์หลายร้อยรายการก็กลายเป็นสิ่งไม่จำเป็น
AI กำลังเร่งให้เรื่องนี้เกิดขึ้นเร็วกว่าเดิม เพราะเหลือพื้นที่ให้ผลิตภัณฑ์เสริมที่สร้างขึ้นบนเทคโนโลยีของบุคคลที่สามน้อยลง ดังนั้น เมื่อประเมินผลิตภัณฑ์ จึงควรถามไม่เพียงว่าผู้คนต้องการผลิตภัณฑ์นั้นในตอนนี้หรือไม่ แต่ควรถามด้วยว่า พวกเขาจะยังต้องการมันอยู่หรือไม่เมื่อแพลตฟอร์มรายใหญ่เพิ่มฟังก์ชันเดียวกันเข้าไปในผลิตภัณฑ์ของตน
วิกฤตสร้างโอกาสใหม่ให้เติบโตได้
หากฟองสบู่ AI แตก ตลาดอาจได้รับผลกระทบ แต่ไม่ใช่ทุกคนที่จะประสบหายนะ วิกฤตไม่ได้มีแต่ทำลายธุรกิจ แต่ยังสร้างโอกาสด้วย โอกาสแรกคือบุคลากร ภาวะเศรษฐกิจถดถอยอาจทำให้ผู้เชี่ยวชาญมากประสบการณ์ที่ก่อนหน้านี้หลายบริษัทเข้าถึงไม่ได้ กลับเข้าสู่ตลาดแรงงานอีกครั้ง ลองดู AI21 Labs บริษัท AI จากอิสราเอล ซึ่งเป็นหนึ่งในบริษัทอิสระเพียงไม่กี่แห่งที่พัฒนาโมเดลภาษาของตนเอง ก่อนหน้านี้บริษัท ได้รับเงินลงทุนจาก Google และ Nvidia แต่ในปีนี้บริษัท ลดจำนวนพนักงานลงมากกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งรวมถึงนักวิจัยและนักพัฒนา
โอกาสที่สองคือตลาดและช่องทางเฉพาะกลุ่มใหม่ ๆ เมื่อผู้เล่นจำนวนมากถอยออกและลดต้นทุน ก็ย่อมเปิดพื้นที่ให้บริษัทใหม่ Kauffman Foundation ประเมินว่า บริษัทมากกว่าครึ่งหนึ่งในรายชื่อ Fortune 500 ประจำปี 2009 ก่อตั้งขึ้นในช่วงเศรษฐกิจถดถอยหรือขาลง ตัวอย่างเช่น Airbnb เปิดตัวในปี 2008 และ Uber ในปี 2009 ทั้งสองบริษัทไม่ได้รอให้เศรษฐกิจฟื้นตัว แต่เดินหน้าบุกตลาดที่หากเป็นช่วงเศรษฐกิจดีกว่านี้ก็คงมีผู้เล่นครองพื้นที่อยู่แล้ว
สุดท้ายคือทรัพยากร หากมีทรัพยากรมากกว่าที่ตลาดต้องการ ราคาก็มักลดลง เราเคยเห็นเหตุการณ์เช่นนี้กับสายเคเบิลใยแก้วนำแสงตั้งแต่ปี 2000 Global Crossing สร้างเครือข่ายสายเคเบิลยาวราว 100,000 ไมล์ ก่อนจะล้มละลายในปี 2002 แต่เครือข่ายดังกล่าวยังคงใช้งานอยู่ ในอุตสาหกรรม AI ศูนย์ข้อมูลและกำลังการผลิตไฟฟ้าก็อาจนำไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่นได้เช่นกัน
แต่การคว้าโอกาสใหม่ไม่ได้หมายถึงการเดิมพันกับผลลัพธ์เพียงแบบเดียว เรื่องราวของ Leopold Aschenbrenner อดีตนักวิจัยของ OpenAI แสดงให้เห็นว่าเพราะเหตุใด เขาก่อตั้งกองทุนเฮดจ์ฟันด์ Situational Awareness ในปี 2024 กองทุนลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI และเดิมพันสวนทางกับบริษัทซอฟต์แวร์ที่อาจประสบปัญหาในการแข่งขันกับ AI ดูเหมือนว่านี่จะเป็นการเดิมพันสองแบบที่แตกต่างกัน แต่ทั้งคู่ตั้งอยู่บนสมมติฐานเดียวกันว่า กระแสความเฟื่องฟูของ AI จะเร่งตัวขึ้น
ภายในสองปี กองทุนเติบโตจนมีมูลค่า 45 พันล้านดอลลาร์ แต่ในช่วงฤดูร้อนปี 2026 นักลงทุนเริ่มตั้งข้อสงสัยว่าการลงทุนมหาศาลใน AI จะให้ผลตอบแทนอย่างรวดเร็วหรือไม่ ใช้เวลาเพียงสองเดือน สินทรัพย์ของ Situational Awareness ก็ลดลงเหลือประมาณ 10 พันล้านดอลลาร์
Aschenbrenner ไม่ได้คิดผิดเกี่ยวกับศักยภาพของ AI ที่จะเปลี่ยนแปลงโลก แต่ปัญหาคือ การลงทุนทั้งหมดของกองทุนเขาขึ้นอยู่กับสถานการณ์เดียวกัน
ใครจะอยู่รอดเมื่อฟองสบู่แตก
สิ่งสำคัญในช่วงเวลาเช่นนี้คือการมองสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่สิ่งที่บริษัทคาดหวังว่าจะเกิดขึ้น ปัจจุบัน ธุรกิจจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ กำลังนำ AI มาใช้ และทุกอย่างก็ดูเหมือนจะเป็นไปได้ด้วยดี เมื่อโครงการนำร่องเริ่มเดินหน้า แต่ตัวเลขกลับบอกเรื่องราวที่ต่างออกไป โดยเฉลี่ยแล้ว มีโครงการ AI ที่ประสบความสำเร็จเพียง 1 ใน 5 โครงการเท่านั้น และในบรรดาผู้อำนวยการฝ่ายไอทีมากกว่า 2,000 คนที่ตอบแบบสำรวจ มีเพียง 13 เปอร์เซ็นต์ที่ระบุว่าบริษัทของตนรายงานว่าได้รับประโยชน์อย่างมีนัยสำคัญจาก AI
บริษัทที่ยังไม่ได้เรียนรู้สองเรื่องนี้ต้องเผชิญความเสี่ยงมากกว่า นั่นคือ วิธีคำนวณผลตอบแทนจากการลงทุนใน AI ก่อนเริ่มโครงการ และวิธีตัดสินใจยุติโครงการที่ไม่ก่อให้เกิดผลลัพธ์
แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าบริษัทของคุณจะอยู่รอดหรือไม่ หากกระแส AI กลายเป็นฟองสบู่? เริ่มจากตอบคำถามต่อไปนี้
- ลูกค้าจะยังยอมจ่ายเงินซื้อผลิตภัณฑ์ของคุณหรือไม่ หากผู้ให้บริการโมเดล AI เปิดตัวฟังก์ชันแบบเดียวกันในวันพรุ่งนี้?
- ผลิตภัณฑ์ของคุณสร้างขึ้นจากความรู้ ข้อมูล และประสบการณ์ของบริษัทเองจริง ๆ หรือกำลังใช้โมเดลของผู้อื่น?
- การเติบโตของบริษัทมาจากไหน—รายได้ของบริษัทเองหรือเงินที่กู้ยืมมา?
- อะไรทำให้ธุรกิจเดินหน้าต่อไป—คนสำคัญไม่กี่คนกับโชคช่วยเล็กน้อย หรือระบบที่แข็งแกร่งและทำงานได้ไม่ว่าใครจะเข้ามาเกี่ยวข้อง?
จากประสบการณ์ของฉัน การมีคนเก่ง ๆ อยู่ในทีมไม่กี่คนหรือการมีโชคช่วย ทำให้บริษัทได้เปรียบเพียงชั่วคราว และความได้เปรียบนั้นก็อาจหายไปได้เร็วพอ ๆ กับตอนที่ได้มา สิ่งที่ทำให้ธุรกิจมีความยืดหยุ่นและทนทานอย่างแท้จริง คือระบบที่ประกอบด้วยกระบวนการที่วางรากฐานไว้แล้ว ข้อมูลเฉพาะของตนเอง และความเชี่ยวชาญที่สั่งสมมาอย่างต่อเนื่อง
เมื่อเกิดวิกฤต สิ่งเสริมต่าง ๆ มักเป็นสิ่งแรกที่พังทลาย ส่วนระบบยังคงอยู่—สิ่งเหล่านี้ไม่มีใครลอกเลียนแบบจากโมเดลของผู้อื่น หรือหยิบยืมมาจากรากฐานของคนอื่นได้












