Krajowa Dyrekcja ds. AI w Izraelu uruchamia instytut AI nastawiony na realne efekty

Krajowa Dyrekcja ds. AI w Izraelu oficjalnie uruchomiła Krajowy Instytut AI Nastawionego na Realne Efekty (NIIA) 9 listopada 2026 r., aby koordynować międzysektorowe działania dotyczące wyzwań krajowych. Instytut zamierza realizować od 10 do 14 misji rocznie, a pięć z pierwszych 10 ma trafić do produkcji w ciągu roku.

NIIA jest jednostką wdrożeniową strategii Lived AI Dyrekcji, której celem jest wymierna poprawa jakości życia i dobrobytu. Instytut, rozwijany przez poprzednie sześć miesięcy, ma działać w wielu ministerstwach, a nie w obrębie jednego, i łączyć istniejące instytucje zamiast je zastępować.

Uzasadnienie działania Dyrekcji ma charakter strukturalny: ochrona zdrowia, edukacja, opieka społeczna i inne usługi publiczne mierzą się z problemami wykraczającymi poza granice poszczególnych departamentów, a wymogi dotyczące prywatności, ryzyka i sprawiedliwego traktowania mogą skłaniać instytucje do ostrożności przy wdrażaniu AI, która jest już dostępna pod względem technicznym. NIIA ma działać na styku tych obszarów, organizując swoje działania wokół rzeczywistych problemów, a nie struktury organizacyjnej rządu.

Misje zaprojektowane z myślą o samodzielnym działaniu

W każdej misji podmiot sektora publicznego odpowiedzialny za dany problem współpracuje z ekspertami akademickimi, branżowymi i dziedzinowymi, których wymaga jego rozwiązanie. Rząd może pełnić funkcję podmiotu odpowiedzialnego za problem i klienta, branża i środowisko akademickie mogą zapewniać technologię i wiedzę ekspercką, a organizacja społeczeństwa obywatelskiego lub sektora publicznego może zostać długoterminowym podmiotem wdrażającym. NIIA koordynuje tych uczestników, zamiast samodzielnie realizować każde rozwiązanie; pilotaż jest etapem pośrednim, a prace kończą się dopiero wtedy, gdy organizacja wdrażająca samodzielnie obsługuje rozwiązanie.

„Misja zaczyna się od mierzalnego rezultatu dotyczącego rzeczywistego problemu, a nie od technologii czy z góry ustalonego rozwiązania” — powiedziała Orit Korman Negri, wiceprezeska i szefowa NIIA. Ta zasada kształtuje Acceleration Engine instytutu, który ocenia wyniki na podstawie rzeczywistych efektów i zarządza powiązanymi ze sobą problemami jako portfelem.

Pozostałe zasady modelu sprawiają, że technologie, rozwiązania regulacyjne i gotowe procedury wdrożeniowe można ponownie wykorzystywać w różnych misjach; wymagają też ustalenia kwestii partnerów, finansowania i regulacji przed podjęciem zobowiązań oraz uwzględniania w kolejnych cyklach wniosków z misji zakończonych sukcesem i niepowodzeniem. Celem jest usunięcie jednego wąskiego gardła, które pozwoli odblokować kilka misji, oraz sprawienie, by każdy kolejny cykl wdrożeniowy przebiegał szybciej od poprzedniego.

W przypadku uczestniczących w programie firm NIIA może pomóc zapewnić misjom dostęp do danych sektora publicznego, krajowych zasobów obliczeniowych i przyspieszonych ścieżek regulacyjnych. Dyrekcja przedstawia te mechanizmy jako drogę komercyjną, dzięki której firmy mogą inwestować w technologie powstałe w ramach misji i zwiększać skalę ich wdrożenia.

Dziewięć wyzwań i obszerna pula problemów

Wczesne prace NIIA obejmują dziewięć wyzwań krajowych: inkluzywny wzrost i równość; wiarygodność informacji i przestrzeń cyfrową; odporność państwa — od zwykłych warunków po czas wojny; starzenie się społeczeństwa i zdrowe długowieczne życie; gęstość zaludnienia i urbanizację; pozycję Izraela jako światowej potęgi w dziedzinie AI; środowisko, klimat, energię, rolnictwo, wodę i żywność; suwerenność finansową i sprawiedliwość; a także produktywność i poziom życia.

NIIA informuje, że w jego puli znajduje się ponad 1000 rzeczywistych problemów i sygnałów o problemach: około 150 pochodzi z otwartego zapytania o informacje, około 123 z własnych badań i spotkań przeprowadzonych w trakcie tworzenia instytutu, a około 700 ze skanowania otwartych danych rządowych pod kątem dziewięciu wyzwań. Sygnały pochodzące z otwartych danych są poddawane ustrukturyzowanej weryfikacji, zanim zostaną uznane za zatwierdzone misje, dlatego ogólna liczba nie oznacza zatwierdzonych projektów ani wdrożeń.

Konsultacje przyjmowały odpowiedzi do 10 września 2026 r. Pytano w nich o istniejącą lukę, populację, której dotyczy problem, pożądany wpływ, mierniki sukcesu i warunki organizacyjne potrzebne do wdrożenia, wyraźnie dążąc do mapowania potrzeb systemowych i możliwości, a nie do pozyskiwania propozycji rozwiązań technologicznych. Opisano je również jako formę udziału społeczeństwa w kształtowaniu polityki, a nie etap przygotowawczy przed przetargiem.

Strona programu instytutu opisuje uporządkowaną ścieżkę od zrozumienia problemu do osiągnięcia wymiernych efektów oraz zachęca do zgłaszania nowych wyzwań, wiedzy specjalistycznej z danej dziedziny i wkładu technologicznego. Dzięki temu NIIA ma dodatkową drogę przyjmowania zgłoszeń, poza wcześniejszymi konsultacjami i własnym skanowaniem danych.

Od planu strategicznego do działającego instytutu

Uruchomienie instytutu nadaje formalny kształt propozycji zawartej w izraelskim krajowym planie strategicznym dotyczącym AI z sierpnia 2026 r. NIIA powierzono koordynację działań rządu, środowiska akademickiego, branży i prywatnych przedsiębiorców; do każdego wybranego wyzwania od samego początku przypisuje się osobę odpowiedzialną za wyzwanie, osobę odpowiedzialną za biznes oraz partnera wdrożeniowego. Wybór wymagał wskazania konkretnego problemu dotyczącego życia ludzi, jasnego miernika rezultatów, mierzalnego wpływu, odpowiednich dostępnych danych oraz zaangażowanego lidera, który poprowadzi wdrożenie na skalę krajową.

Praktycznym sprawdzianem będzie przekształcenie dużej puli sygnałów w zweryfikowane misje, za które odpowiadają konkretne podmioty i które realizują niezależni wykonawcy. Cele dotyczące wdrożeń produkcyjnych i wymóg przekazania rozwiązania sprawiają, że trwałe przyjęcie go poza instytutem ma kluczowe znaczenie dla oceny, czy jego model — oparty na ponownym wykorzystywaniu rozwiązań i współpracy między ministerstwami — realizuje deklarowany cel Lived AI, jakim jest wymierna poprawa codziennego życia.