Eli Lilly licencjonuje zbiór danych SpeechDx od ADDF na potrzeby badań nad chorobą Alzheimera

Alzheimer’s Drug Discovery Foundation (ADDF) ogłosiła 28 października 2026 r., że Eli Lilly and Company uzyskała licencję na SpeechDx — podłużny zbiór danych dotyczących mowy i biomarkerów, opracowany przez Diagnostics Accelerator należący do fundacji — i wykorzysta go do zbadania, czy mowa może służyć jako narzędzie w badaniach nad chorobą Alzheimera. Lilly jest trzecią organizacją, która uzyskała licencję na ten zbiór danych, po Siemens Healthineers i Callyope.

Fundacja określa SpeechDx jako największy na świecie ujednolicony podłużny zbiór danych dotyczących mowy i biomarkerów, obejmujący całe spektrum choroby Alzheimera — od osób bez zaburzeń poznawczych po osoby z otępieniem w przebiegu choroby Alzheimera. Według opisu fundacji cyfrowe pomiary tego rodzaju mogłyby być wykorzystywane wraz z badaniami krwi, dostarczając dodatkowych informacji o funkcjach poznawczych pacjenta i przyszłym ryzyku.

Wypowiedzi przedstawicieli ADDF, Lilly i Gates Ventures

Dyrektor generalna ADDF, Isobel Coleman, nazwała Lilly światowym liderem w dziedzinie terapii i diagnostyki choroby Alzheimera, a decyzję firmy o uzyskaniu licencji na dane uznała za potwierdzenie ich jakości oraz roli fundacji w rozwijaniu metod pomiaru opartych na mowie. Powiedziała, że narzędzia wykorzystujące sztuczną inteligencję są tak dobre, jak dane, na których się opierają, a SpeechDx ma zapewnić badaczom i partnerom z branży kompleksowe dane potrzebne do opracowywania i walidowania nowych markerów cyfrowych.

Mark Mintun, wiceprezes grupy ds. badań i rozwoju w dziedzinie neuronauki w Eli Lilly and Company, powiedział, że zasób łączy pomiary oparte na mowie z uznanymi biomarkerami i wspiera działania Lilly na rzecz dokładniejszego, bardziej dostępnego i mniej inwazyjnego diagnozowania na każdym etapie choroby. Dodał, że wczesne wykrycie choroby ma znaczenie, ponieważ łagodne objawy są często mylone z normalnym starzeniem się, co opóźnia możliwość podjęcia interwencji. Mintun zaznaczył, że Lilly od ponad 35 lat pracuje nad poszerzaniem wiedzy o chorobie Alzheimera i rozwijaniem metod jej leczenia.

Niranjan Bose, dyrektor zarządzający ds. zdrowia i nauk przyrodniczych w Gates Ventures, powiedział, że przekształcenie mowy — obiecującego sygnału zmian poznawczych — w wiarygodny pomiar cyfrowy wymaga dużych, dobrze scharakteryzowanych zbiorów danych. Dodał, że udział Lilly, obok partnerów takich jak Siemens Healthineers i Callyope, przybliża przedsięwzięcie do uznania mowy za wiarygodne, zwalidowane narzędzie w badaniach nad chorobą Alzheimera i opracowywaniu leków.

Projekt badania SpeechDx

Diagnostics Accelerator uruchomił SpeechDx w 2023 r., a w ogłoszeniu określono ten projekt jako największą dotychczasową inwestycję ADDF w sztuczną inteligencję. Program powstał, by wypełnić lukę, którą fundacja określa jako istotną: brak zbiorów danych śledzących zmiany mowy danej osoby w czasie, zestawionych z diagnozami potwierdzonymi biomarkerami i wynikami klinicznymi. Zgodnie z ogłoszeniem badanie obejmuje ponad 2 000 uczestników obserwowanych przez trzy lata i tworzy zasób, który fundacja nazywa złotym standardem, a na którym można trenować i walidować modele sztucznej inteligencji. W ogłoszeniu wskazano również, że mowa należy do najwcześniejszych oznak pogorszenia funkcji poznawczych; mogą ją rejestrować zwykłe mikrofony w smartfonach i komputerach, niewielkim kosztem. Zdaniem fundacji sprawia to, że jest to wysoce skalowalny sposób monitorowania zdrowia mózgu.

Na stronie programu SpeechDx ADDF opisuje badanie jako wieloośrodkowe przedsięwzięcie obserwacyjne, w którym śledzi się 2 650 uczestników w ośrodkach klinicznych na całym świecie. W kohorcie znajdują się osoby z prawidłowymi funkcjami poznawczymi oraz osoby z subiektywnym pogorszeniem funkcji poznawczych, łagodnymi zaburzeniami poznawczymi i chorobą Alzheimera, a także osoby z innymi schorzeniami, w tym zwyrodnieniem czołowo-skroniowym i chorobą Parkinsona. Wśród wymienionych ośrodków są Boston University, Emory University, Barcelona Brain Health Initiative, Barcelona Beta Brain Research Centre, Bogalusa Heart Study i Ace Alzheimer Center; dane są zbierane w języku angielskim, hiszpańskim i katalońskim.

Uczestnicy przekazują dane dotyczące mowy co kwartał przez trzy lata za pośrednictwem aplikacji SpeechDx, która obejmuje dziewięć zadań wywołujących wypowiedzi, w tym opisywanie obrazka, pytania otwarte, przypominanie sobie historii i opowiadanie, a także oceny początkowe obejmujące kwestionariusz PHQ-8, skalę senności Karolinska i ocenę czujności. Każdy uczestnik przechodzi badania neuropsychologiczne i obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, a jego status amyloidowy określa się na podstawie biomarkerów we krwi; wielu uczestników przechodzi dodatkowo badanie PET i ma określony status w zakresie biomarkerów płynu mózgowo-rdzeniowego.

Dotychczasowi licencjobiorcy i informacje o programie

30 września 2025 r. Diagnostics Accelerator ogłosił udostępnienie pierwszej transzy danych SpeechDx i wskazał Callyope, paryską firmę z sektora technologii zdrowotnych wykorzystującą sztuczną inteligencję, jako drugiego licencjobiorcę zbioru danych. Callyope poinformowała, że wykorzysta dane do udoskonalenia bazowego modelu mowy opartego na sztucznej inteligencji, który — według opisu firmy — potrafi wykrywać objawy zaburzeń nastroju, funkcji poznawczych, psychotyczne i ruchowe na podstawie zaledwie 30 sekund mowy, w przypadku zaburzeń psychicznych i chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera i choroby Parkinsona. Z indeksu ogłoszeń ADDF wynika, że pierwsze ogłoszenie o udzieleniu licencji na program opublikowano 1 maja 2025 r., kiedy Siemens Healthineers jako pierwszy partner uzyskał niewyłączną licencję na zbiór danych.

Diagnostics Accelerator uruchomiono w 2018 roku. Jego pierwotnymi fundatorami byli współzałożyciel ADDF Leonard A. Lauder oraz Bill Gates, a celem inicjatywy było opracowanie nowych biomarkerów choroby Alzheimera i pokrewnych otępień. 17 marca 2026 roku ADDF ogłosiła trzecią fazę inicjatywy, wspartą dodatkową kwotą 50 milionów dolarów, co zwiększyło łączną wartość programu do 150 milionów dolarów. Faza ta obejmuje ponowne zobowiązania pierwotnych fundatorów, udział firm Biogen i Eli Lilly and Company oraz rodziny Dolby i Shanahan Family Foundation, a także nowe wsparcie ze strony JTMF Foundation i Robertson Foundation. Fundacja podaje, że od momentu powstania akcelerator zainwestował 100 milionów dolarów w 76 programów na całym świecie, a Fujirebio, finansowane przez akcelerator, uzyskało w 2025 roku pierwszą zgodę FDA na badanie krwi w kierunku choroby Alzheimera.

Zasady zarządzania danymi i dostępu

Jak podano na stronie programu, uczestnicy nagrywają sesje odbywające się co kwartał na tabletach udostępnionych na potrzeby badania, a nagrania audio są szyfrowane. Ponieważ nagrania mogą nieumyślnie zawierać dane umożliwiające identyfikację, zaszyfrowane pliki audio są przesyłane do bezpiecznego zaplecza systemowego, gdzie ręcznie usuwa się dane osobowe, uzyskując pseudonimizowane dane głosowe. Następnie są one przekazywane do AD Curation Studio, prowadzonego przez Alzheimer’s Disease Data Initiative. Ośrodki kliniczne przekazują do tego samego środowiska własne pseudonimizowane dane kliniczne, które są łączone z odpowiadającymi im danymi głosowymi i ujednolicane między ośrodkami.

Komitet ocenia każdy proponowany sposób wykorzystania danych i zatwierdza go pod kątem zgodności z wymogami etycznymi i prawnymi. Zatwierdzeni badacze pracują na pełnym, ujednoliconym zbiorze danych w kontrolowanym środowisku AD Curation Studio; nie mogą pobierać ani eksportować danych, a w przestrzeni roboczej nie można korzystać z oprogramowania do odtwarzania dźwięku. Ponieważ dane zebrano na potrzeby analiz opartych na mowie, danych klinicznych nie wolno wykorzystywać do analiz niezwiązanych z mową.

Badacze i firmy składają wnioski o dostęp, który nie jest udzielany na wyłączność. W zamian ADDF negocjuje warunki inwestycji zgodne z jej modelem filantropii venture capital. Pierwsze dane udostępniono partnerom SpeechDx w pierwszym kwartale 2025 roku, a kolejne partie są udostępniane co kwartał w miarę postępu podłużnego gromadzenia danych; przewiduje się, że badanie zakończy się w czwartym kwartale 2027 roku.