Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi «giải giới» AI, thúc giục cấm vũ khí tự động gây chết người

Trong bài diễn văn tại Đại sảnh các Giáo hoàng vào ngày 30 tháng 10 năm 2026, Giáo hoàng Lêô XIV kêu gọi «giải giới» trí tuệ nhân tạo và khuyến khích các quốc gia họp tại Geneva vào tháng 11 thực hiện những bước đi cụ thể hướng tới việc cấm vũ khí tự động gây chết người.

Buổi tiếp kiến quy tụ những người tham dự cuộc gặp mang chủ đề «Tương lai của AI: Đối thoại giữa Vatican và giới khoa học về những phát triển và ứng dụng của công nghệ thông minh», do Hàn lâm viện Giáo hoàng về Sự sống và Future of Life Institute đồng tổ chức.

Chào mừng những người tham dự đến từ nhiều quốc gia, Giáo hoàng cho biết ngài tin rằng họ cùng chia sẻ nỗi bất an trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo: theo ngài, mọi người đều nhận thấy cần đi theo hướng nào, nhưng vẫn chưa có đủ hành động để tiến bước trên con đường đó. Ngài cảm ơn những người tham dự vì đã nêu lên các mối quan ngại cũng như đóng góp ý tưởng và đề xuất cho tương lai, đồng thời xem đó là những kết quả ban đầu của cách tiếp cận liên ngành—điều mà ngài cho là ngày càng cần thiết để giải quyết những thách thức lớn và phức tạp của thời đại.

Giáo hoàng nhắc lại bài phát biểu của Giáo hoàng Phanxicô tại phiên họp G7 về trí tuệ nhân tạo ngày 14 tháng 6 năm 2024. Khi ấy, Phanxicô mô tả AI là một công cụ khơi lên cả niềm phấn khích lẫn nỗi sợ, đồng thời khẳng định rằng không bao giờ được giao cho máy móc quyết định việc tước đoạt mạng sống con người. Giáo hoàng Lêô XIV nói những lời ấy vẫn còn nguyên tính thời sự, đồng thời cho biết ngài đã tìm cách xem xét các vấn đề này sâu sắc hơn trong thông điệp của mình trước khi trình bày năm điểm suy ngẫm.

Năm điểm suy ngẫm

Thứ nhất, Giáo hoàng nói, tương lai của trí tuệ nhân tạo không được định sẵn: vì con người phát triển công nghệ này nên tương lai của nó phụ thuộc vào những lựa chọn của con người; do đó, con người có trách nhiệm định hướng và điều chỉnh các ứng dụng của công nghệ, cũng như bác bỏ chúng khi cần thiết. Ngài cho rằng câu hỏi then chốt là AI nên phục vụ mục đích gì, chứ không chỉ là nó có thể làm được những gì. Ngài cảnh báo rằng những người chỉ xem quá trình phát triển AI như một cuộc đua phải giành chiến thắng có nguy cơ chỉ chăm chăm vào vạch đích mà quên mất những người bị bỏ lại phía sau; một hệ thống đáng tin cậy phục vụ con người có giá trị hơn một hệ thống cực kỳ mạnh mẽ nhưng gây ra những hệ quả không thể dự liệu hoặc kiểm soát đầy đủ.

Thứ hai, ngài nói: «Máy móc là công cụ, không phải con người». Các hệ thống AI không trải nghiệm và cũng không có cơ thể; chúng không cảm nhận niềm vui hay nỗi đau, không trưởng thành qua các mối quan hệ, cũng không thể tự mình thấu hiểu tình yêu, lao động, tình bạn hay trách nhiệm có ý nghĩa gì. Một số người đề xuất trao quyền hoặc thậm chí tư cách pháp nhân cho những hệ thống như vậy. Ngài cảnh báo cách tiếp cận này có nguy cơ làm lu mờ trách nhiệm của con người và buộc những người chịu tổn hại phải tìm cách đòi bồi thường từ một thực thể không có gương mặt con người.

Sự giám sát của con người, công ích và các thể chế

Thứ ba, Giáo hoàng nói, có những quyết định tuyệt đối không được giao phó cho người khác. Ngài cho biết một người bị đưa vào danh sách mục tiêu hoặc cơ sở dữ liệu kiểm soát biên giới có nguy cơ bị giản lược thành một dữ liệu đơn thuần; các quyết định ảnh hưởng đến sinh mạng và tự do của con người, cũng như việc sử dụng vũ lực, luôn phải chịu sự giám sát hữu hiệu, đầy đủ thông tin và có trách nhiệm của con người. Vì lý do đó, ngài nói, cần giải giới trí tuệ nhân tạo và khuyến khích các quốc gia họp tại Geneva vào tháng 11 thực hiện những bước đi cụ thể hướng tới việc cấm vũ khí tự động gây chết người.

Thứ tư, ngài nói, các công nghệ thông minh phải hướng đến công ích, tuyệt đối không được trở thành mục đích tự thân hoặc chỉ phục vụ lợi ích của một nhóm nhỏ có đặc quyền. Dẫn lại giáo huấn trong thông điệp của mình rằng công lý đòi hỏi mọi người phải được tiếp cận những lợi ích từ đổi mới, bao gồm dịch vụ chăm sóc, tri thức, công cụ và cơ hội, ngài nói sự phát triển của các công nghệ này cần thúc đẩy tinh thần đoàn kết và sự tham gia ở nhiều cấp độ trong cộng đồng toàn cầu, bảo đảm những thành quả của tiến bộ được phân chia công bằng, nhất là cho những người có nhu cầu cấp thiết nhất.

Điểm suy ngẫm thứ năm, mà ngài gọi là có lẽ cấp thiết nhất, hướng đến các thể chế. Ngài nói, nhiều nguyên tắc đạo đức cần định hướng cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đã được xác định; điều cần thiết lúc này là các thể chế có khả năng biến những nguyên tắc đó thành hành động, đặc biệt là các thể chế quốc tế hữu hiệu có thể bảo vệ công ích toàn cầu. Theo ngài, điều đó đòi hỏi các tiêu chuẩn chung, sự giám sát độc lập và những cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng, để các quyết định liên quan đến việc phát triển và sử dụng AI có thể được xem xét, bị chất vấn khi cần thiết, đồng thời đi kèm các biện pháp khắc phục thích đáng đối với những tổn hại đã gây ra. Giáo hoàng kết thúc bằng lời cảm ơn những người tham dự vì những đóng góp của họ, đồng thời khuyến khích họ kiên trì đối thoại và cùng chia sẻ trách nhiệm vì công ích, rồi ban phép lành.

Thông điệp làm nền tảng cho bài phát biểu

Bài phát biểu đặt từng điểm trong năm điểm suy ngẫm dựa trên các đoạn được đánh số của Magnifica Humanitas, thông điệp mà Giáo hoàng Lêô XIV ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2026, có nhan đề đầy đủ là Về việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Trong văn kiện này, Giáo hoàng lưu ý rằng Giáo hoàng Lêô XIII đã công bố thông điệp Rerum Novarum vào năm 1891 và Giáo hội kỷ niệm 135 năm ngày ban hành văn kiện này vào năm 2026.

Thông điệp nhận định rằng, trong khi trước đây Nhà nước phần lớn định hướng và chỉ đạo đổi mới sáng tạo, thì ngày nay, các động lực chính thúc đẩy phát triển công nghệ lại là những chủ thể tư nhân, thường hoạt động xuyên quốc gia, sở hữu nguồn lực và năng lực can thiệp vượt trội hơn nhiều chính phủ. Theo văn kiện, sự chuyển dịch này khiến quyền lực công nghệ mang tính chất chưa từng có và chủ yếu thuộc về tư nhân, đồng thời khó nhận diện, quản lý và định hướng vì lợi ích chung hơn. Các chương của thông điệp dành riêng nội dung bàn về trách nhiệm, tính minh bạch và quản trị trí tuệ nhân tạo, cũng như về vũ khí và trí tuệ nhân tạo.