Lãnh đạo tư tưởng
Bảo vệ nội dung gốc trong thời đại đánh cắp và mạo danh bằng AI

Điểm chínhCác nhà sáng tạo phải đàm phán các hợp đồng cấm việc huấn luyện AI trên tác phẩm của họ…
Xem thêm
- Các nhà sáng tạo phải đàm phán các hợp đồng cấm việc huấn luyện AI trên tác phẩm của họ mà không có sự đồng ý hoặc ghi công.
- Các nền tảng cho phép nhà sáng tạo theo dõi việc sử dụng nội dung giúp phát hiện dễ dàng hơn nhiều các hành vi huấn luyện AI trái phép và mạo danh.
- Các tiêu chuẩn nguồn gốc được nhúng và hình mờ vô hình giúp nhà sáng tạo chứng minh quyền sở hữu khi phương tiện tổng hợp lan truyền trực tuyến.
Với khả năng bắt chước, AI giả giọng nói, sao chép khuôn mặt, đánh cắp phong cách sáng tạo, thậm chí chiếm đoạt trắng trợn ý tưởng nội dung. Những nội dung bị đánh cắp và giả mạo bằng deepfake này, từ lố bịch đến đáng ngờ rồi hiểm độc, sau đó lan truyền qua hàng tỷ thiết bị trên toàn thế giới.
Kết quả là số vụ lừa đảo bằng deepfake tăng 1.740% ở Bắc Mỹ từ năm 2022 đến năm 2023, còn số nội dung deepfake trên mạng tăng từ khoảng 500.000 vào năm 2023 lên khoảng 8 triệu vào năm 2025.
Khi AI khiến các nền tảng tràn ngập nội dung phái sinh, những nhà sáng tạo thực sự càng khó nổi bật. Khán giả trở nên hoài nghi mọi nội dung, đe dọa sinh kế, danh tiếng và mối gắn kết chân thực của nhà sáng tạo với người xem.
Nhà sáng tạo xứng đáng được bảo vệ tốt hơn.
Mối đe dọa kép
Nhà sáng tạo đối mặt với hai dạng đe dọa chính.
Thứ nhất, những kẻ đánh cắp nội dung có thể dùng tác phẩm của nhà sáng tạo để huấn luyện mô hình tạo sinh mà không ghi nhận tác giả hoặc trả thù lao. Một số công ty núp sau nguyên tắc sử dụng hợp lý (fair use) hoặc cho rằng nội dung đã công khai, ai cũng xem được, nên nhà sáng tạo đành chịu thiệt. Nhưng những lập luận này vẫn mập mờ về pháp lý và đáng nghi ngại về đạo đức.
Thứ hai, deepfake và nội dung tổng hợp là những hình thức mạo danh trực tiếp, ngày càng giống thật đến đáng sợ. Chẳng hạn, kẻ lừa đảo bằng giọng nói chỉ cần ba giây âm thanh để sao chép giọng nói với độ chính xác 85%, đầy đủ ngữ điệu tự nhiên, nhịp điệu, cảm xúc, khoảng ngừng và hơi thở. Đầu năm 2025, bác sĩ kiêm người có ảnh hưởng Mike Varshavski bắt gặp một deepfake mạo danh chính mình trên TikTok, quảng cáo một loại thực phẩm bổ sung giả được gọi là «thần kỳ». Hình ảnh của anh bị biến thành công cụ lừa dối cộng đồng khán giả mà anh đã gây dựng trong hơn một thập kỷ.
Dù những vấn đề này ngày càng được nhìn nhận rõ hơn — gần đây Anthropic AI đã đồng ý với khoản 1,5 tỷ USD theo thỏa thuận dàn xếp có giá trị kỷ lục nhằm giải quyết cáo buộc sử dụng sách vi phạm bản quyền để huấn luyện chatbot Claude — nhà sáng tạo vẫn không thể chỉ dựa vào tòa án để được bảo vệ.
Bảo vệ bằng hợp đồng và hợp tác
Cách bảo vệ tốt nhất trước việc bị khai thác bằng AI phải bắt đầu trước khi nhà sáng tạo đăng nội dung hoặc ký thỏa thuận với thương hiệu. Họ cần hợp đồng rõ ràng, quy định cụ thể quyền cấp phép, cách thức và nơi nội dung được sử dụng.
Hợp đồng nên có điều khoản cấm dùng nội dung gốc để huấn luyện mô hình tạo sinh khi chưa được đồng ý, đồng thời yêu cầu thương hiệu thông báo nếu dùng AI chỉnh sửa nội dung do nhà sáng tạo cung cấp. Yêu cầu ghi nhận tác giả, để tên tuổi tác giả luôn gắn với tác phẩm, phải là điều không thể thương lượng. Các nền tảng ưu tiên hợp tác minh bạch có thể giúp thực thi những biện pháp bảo vệ này một cách có hệ thống. Với nền tảng không làm như vậy, nhà sáng tạo nên cân nhắc kỹ xem có nên sử dụng hay không.
Nếu nhà sáng tạo muốn tác phẩm của mình được dùng để huấn luyện AI hoặc cho ứng dụng thương mại phái sinh, họ nên thương lượng tiền bản quyền hoặc phí cấp phép định kỳ thay vì một khoản thanh toán duy nhất. Khi quan hệ hợp tác dựa trên hồ sơ sử dụng nội dung minh bạch, việc chỉnh sửa bằng AI hoặc huấn luyện trái phép khó có thể diễn ra mà không bị phát hiện, và việc xử lý vi phạm cũng dễ dàng hơn.
Một số nền tảng được xây dựng chính để nhà sáng tạo theo dõi nơi nội dung xuất hiện trên các kênh truyền thông trả phí. Nếu thương hiệu tiếp tục khuếch đại nội dung qua quảng cáo hợp tác trên mạng xã hội, nhà sáng tạo vẫn nắm được việc phân phối và được ghi nhận đúng tư cách tác giả.
Trong mọi trường hợp, cần đọc kỹ điều khoản dịch vụ. Các nền tảng như YouTube đã cho phép nhà sáng tạo chọn để công ty AI bên thứ ba huấn luyện mô hình trên video của mình. Hàng triệu nhà sáng tạo đồng ý mà không hay biết, không có bất kỳ lời hứa trả thù lao nào. Trong khi đó, một số nền tảng khác đặt mặc định hạn chế hơn, ưu tiên quyền sở hữu dữ liệu của nhà sáng tạo.
Biện pháp kỹ thuật và thay đổi ở cấp hệ thống
Ngoài hợp đồng, nhà sáng tạo nên thúc đẩy biện pháp bảo vệ ở cấp cơ sở hạ tầng và sử dụng công nghệ để bảo vệ tác phẩm.
Mỗi tệp nội dung xuất ra nên có siêu dữ liệu nhúng theo các tiêu chuẩn như IPTC 2023.1 cho phép ghi ngay trong nội dung các quyền khai thác dữ liệu phục vụ AI. Bên cạnh đó, Liên minh về Nguồn gốc và Tính xác thực của Nội dung (C2PA) đã phát triển tiêu chuẩn tạo hồ sơ nguồn gốc nội dung không thể bị giả mạo.
Digimarc và SynthID của Google sử dụng hình mờ kỹ thuật số vô hình, vẫn tồn tại sau khi thay đổi kích thước và nén. Còn công cụ như Nightshade có thể chỉnh sửa điểm ảnh theo cách con người không nhìn thấy, nhưng đánh lừa mô hình học máy diễn giải hình ảnh thành một thứ khác.
Các nền tảng khác hiện tích hợp việc theo dõi kết quả và phân tích từng nội dung gốc để nhà sáng tạo nhận biết việc sử dụng trái phép. Bằng cách theo dõi nơi nội dung xuất hiện và hiệu quả trên từng kênh, họ có thể phát hiện hoạt động đáng ngờ, chẳng hạn nội dung được dùng trong chiến dịch hoặc bởi tài khoản mà họ chưa từng cho phép.
Hệ thống hạ tầng hợp nhất quản lý chiến dịch, quy trình phê duyệt nội dung và đo lường kết quả trên các nền tảng thống nhất có vai trò then chốt. Chúng xây dựng cơ chế bảo vệ ở mọi giai đoạn, thay vì buộc nhà sáng tạo chắp nối các công cụ rời rạc, để lại kẽ hở cho hành vi khai thác.
Gìn giữ sự sáng tạo
Sức khỏe lâu dài của nền kinh tế nhà sáng tạo phụ thuộc vào việc giữ gìn tiếng nói chân thực, góc nhìn riêng biệt và niềm tin giữa nhà sáng tạo với cộng đồng của họ.
Nhà sáng tạo không thể chờ một giải pháp thần kỳ giải quyết mọi vấn đề. Họ phải bắt đầu thương lượng hợp đồng vững chắc hơn, làm việc với nền tảng đặt nhà sáng tạo lên trước, yêu cầu huấn luyện AI dựa trên sự đồng ý và ghi chép nguồn gốc tác phẩm. Về phần mình, nền tảng nội dung phải xây dựng hạ tầng bảo vệ quyền của nhà sáng tạo ngay từ mặc định, hiểu rằng hệ thống bền vững cần gây dựng niềm tin để thành công trong tương lai. Nhà sáng tạo không nên chấp nhận ít hơn thế.
AI chỉ sáng tạo đến mức những con người thực sự mà nó học hỏi có thể sáng tạo. Nhưng học hỏi là một chuyện. Đánh cắp là chuyện khác.












