Papa XIV. Leo, yapay zekânın “silahsızlandırılması” çağrısı yaptı, ölümcül otonom silahların yasaklanmasını istedi

Papa XIV. Leo, yapay zekânın “silahsızlandırılması” çağrısı yaptı ve kasım ayında Cenevre’de bir araya gelecek devletleri ölümcül otonom silahların yasaklanması yönünde somut adımlar atmaya teşvik etti. Papa bu çağrıyı, 30 Ekim 2026’da Papalar Salonu’nda yaptığı konuşmada dile getirdi.

Toplantı, “Yapay Zekânın Geleceği: Akıllı Teknolojilerin Gelişimi ve Uygulamaları Üzerine Vatikan ile Bilim Dünyası Arasında Diyalog” başlıklı etkinliğe katılanları bir araya getirdi. Etkinlik, Papalık Yaşam Akademisi ile Future of Life Institute tarafından ortaklaşa düzenlendi.

Pek çok ülkeden gelen katılımcıları selamlayan Papa, yapay zekânın gelişimi konusunda ortak bir tedirginlik taşıdıklarına inandığını söyledi: İzlenmesi gereken yönün bilindiğini, ancak bu doğrultuda ilerlemek için yeterince çaba gösterilmediğini belirtti. Katılımcılara kaygıları, geleceğe yönelik fikirleri ve önerileri için teşekkür eden Papa, bunları zamanımızın büyük sorunlarının karmaşıklığıyla başa çıkmak için giderek daha gerekli hâle gelen disiplinler ötesi bir yaklaşımın ilk sonuçları olarak nitelendirdi.

Papa, Papa Franciscus’un 14 Haziran 2024’te yapay zekâ konulu G7 oturumunda yaptığı konuşmayı hatırlattı. Franciscus bu konuşmasında yapay zekânın hem heyecan hem de korku uyandıran bir araç olduğunu söylemiş ve bir insanın hayatına son verme kararının asla bir makineye bırakılmaması gerektiğini vurgulamıştı. XIV. Leo, bu sözlerin bugün de her zamanki kadar geçerli olduğunu belirtti ve beş değerlendirmesini sıralamadan önce konuları genelgesinde daha derinlemesine ele almaya çalıştığını ekledi.

Beş Değerlendirme

Papa, ilk olarak yapay zekânın geleceğinin önceden belirlenmiş olmadığını söyledi: Teknolojiyi insanlar geliştirdiği için geleceği, insanların yapacağı seçimlere bağlı; dolayısıyla insanlar uygulamalarına yön verme, onları değiştirme ve gerektiğinde reddetme sorumluluğunu taşıyor. Papa’ya göre belirleyici soru, yapay zekânın yalnızca neler yapabileceği değil, hangi amaca hizmet etmesi gerektiği. Gelişimini yalnızca kazanılması gereken bir yarış olarak görenlerin bitiş çizgisine odaklanıp geride kalanları unutma riski taşıdığı uyarısında bulunan Papa, insanın hizmetinde olan güvenilir bir sistemin, sonuçları yeterince öngörülemeyen veya denetlenemeyen olağanüstü güçlü bir sistemden daha değerli olduğunu söyledi.

İkinci olarak, “makineler kişilik sahibi varlıklar değil, araçlardır” dedi. Yapay zekâ sistemleri deneyimler yaşamaz ve bir bedene sahip değildir; sevinç ya da acı hissetmez, ilişkiler yoluyla olgunlaşmaz ve sevginin, çalışmanın, dostluğun veya sorumluluğun ne anlama geldiğini içsel olarak bilmez. Bazıları bu tür sistemlere haklar, hatta tüzel kişilik tanınmasını öneriyor. Papa, bu yaklaşımın insan sorumluluğunu belirsizleştirme ve zarar gören kişileri insan yüzü olmayan bir varlıktan telafi talep etmeye zorlama riski taşıdığı uyarısında bulundu.

İnsan Denetimi, Ortak İyilik ve Kurumlar

Papa, üçüncü olarak, belirli kararların asla başkalarına devredilmemesi gerektiğini söyledi. Hedef listesine alınan veya sınır kontrolü veri tabanına kaydedilen bir kişinin, basit bir veri noktasına indirgenme riski taşıdığını belirtti. İnsan hayatını, özgürlüğünü ve güç kullanımını etkileyen kararlar daima etkili, bilgili ve sorumlu insan denetimine tabi olmalıdır. Bu nedenle yapay zekânın silahsızlandırılması gerektiğini söyleyen Papa, kasım ayında Cenevre’de bir araya gelecek devletleri ölümcül otonom silahların yasaklanması yönünde somut adımlar atmaya teşvik etti.

Papa, dördüncü olarak, akıllı teknolojilerin ortak iyiliğe yöneltilmesi ve asla kendi başlarına bir amaç hâline gelmemesi ya da yalnızca ayrıcalıklı bir azınlığın çıkarlarına hizmet etmemesi gerektiğini söyledi. Genelgesinde, adaletin yeniliklerin sağladığı bakım, bilgi, araçlar ve fırsatlar gibi olanaklara erişimi gerektirdiğini belirten Papa, bu teknolojilerin gelişiminin küresel topluluğun çeşitli düzeylerinde dayanışmayı ve katılımı teşvik etmesi gerektiğini ifade etti. Böylece ilerlemenin yararlarının, özellikle de en çok ihtiyaç duyanlarla, adil biçimde paylaşılması sağlanmalı.

Belki de en acil konu olarak nitelendirdiği beşinci değerlendirmesinde Papa, kurumlara yöneldi. Yapay zekânın gelişimine yön vermesi gereken etik ilkelerin çoğunun zaten bilindiğini söyleyen Papa, şimdi gerekenin bu ilkeleri uygulamaya koyabilecek kurumlar, özellikle de küresel ortak iyiliği koruyabilecek etkili uluslararası kurumlar olduğunu belirtti. Bunun için ortak standartlara, bağımsız denetime ve açık hesap verebilirlik mekanizmalarına ihtiyaç olduğunu söyledi. Böylece yapay zekânın geliştirilmesi ve kullanılmasıyla ilgili kararlar incelenebilir, gerektiğinde bunlara itiraz edilebilir ve yol açılan zararlar için uygun telafi yolları sunulabilir. Papa, katılımcılara katkıları için teşekkür ederek konuşmasını tamamladı; onları diyalog ve ortak iyilik için paylaşılan sorumluluk ruhuyla çalışmalarını sürdürmeye teşvik etti ve takdisini sundu.

Konuşmanın Dayandığı Genelge

Konuşmada sıralanan beş değerlendirmenin her biri, XIV. Leo’nun 15 Mayıs 2026’da yayımladığı Magnifica Humanitas genelgesinin numaralandırılmış bölümlerine dayandırılıyor. Genelgenin tam başlığı Yapay Zekâ Çağında İnsan Kişisinin Korunması Üzerine. Papa bu belgede, XIII. Leo’nun Rerum Novarum genelgesini 1891’de yayımladığını ve Kilise’nin bu belgenin 135. yıl dönümünü 2026’da kutladığını belirtiyor.

Genelgede, devletin bir zamanlar yeniliğe büyük ölçüde yön verip onu yönlendirdiği, günümüzde ise teknolojik gelişmenin başlıca itici güçlerinin kaynakları ve müdahale kapasitesi birçok hükümetinkini aşan, çoğu zaman ulusötesi özel aktörler olduğu belirtiliyor. Belgede, bu değişimin teknolojik güce benzeri görülmemiş ölçüde ve ağırlıklı olarak özel nitelikli bir karakter kazandırdığı; bu gücün anlaşılmasının, yönetilmesinin ve ortak yarara yönlendirilmesinin zorlaştığı ifade ediliyor. Genelgenin bölümlerinde sorumluluk, şeffaflık ve yapay zekânın yönetişiminin yanı sıra silahlar ve yapay zekâ konuları da özel olarak ele alınıyor.