Η Eli Lilly παραχωρεί άδεια χρήσης του συνόλου δεδομένων SpeechDx της ADDF για την έρευνα της νόσου Αλτσχάιμερ

Το Alzheimer’s Drug Discovery Foundation (ADDF) ανακοίνωσε στις 28 Οκτωβρίου 2026 ότι η Eli Lilly and Company απέκτησε άδεια χρήσης του SpeechDx, ενός διαχρονικού συνόλου δεδομένων ομιλίας και βιοδεικτών που δημιούργησε το Diagnostics Accelerator του ιδρύματος, και ότι θα αξιοποιήσει αυτόν τον πόρο για να μελετήσει αν η ομιλία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο στην έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η Lilly είναι ο τρίτος οργανισμός που αποκτά άδεια χρήσης του συνόλου δεδομένων, μετά τις Siemens Healthineers και Callyope.

Το ίδρυμα χαρακτηρίζει το SpeechDx ως τη μεγαλύτερη εναρμονισμένη διαχρονική συλλογή δεδομένων ομιλίας και βιοδεικτών παγκοσμίως, η οποία καλύπτει όλο το φάσμα της νόσου Αλτσχάιμερ, από άτομα χωρίς γνωστική διαταραχή έως άτομα με άνοια λόγω Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με την περιγραφή του ιδρύματος, τέτοιου είδους ψηφιακές μετρήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με εξετάσεις αίματος, ώστε να παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες για τη γνωστική λειτουργία και τον μελλοντικό κίνδυνο ενός ασθενούς.

Δηλώσεις από την ADDF, τη Lilly και την Gates Ventures

Η διευθύνουσα σύμβουλος της ADDF, Isobel Coleman, χαρακτήρισε τη Lilly παγκόσμιο ηγέτη στη θεραπευτική αντιμετώπιση και τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ και περιέγραψε την απόφασή της να αποκτήσει άδεια χρήσης των δεδομένων ως αναγνώριση της ποιότητας αυτού του πόρου και του ρόλου του ιδρύματος στην προώθηση μετρήσεων που βασίζονται στην ομιλία. Ανέφερε ότι η αποτελεσματικότητα των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται από την ποιότητα των δεδομένων στα οποία βασίζονται και ότι το SpeechDx προορίζεται να προσφέρει στους ερευνητές και τους συνεργάτες του κλάδου τα ολοκληρωμένα δεδομένα που χρειάζονται για να αναπτύξουν και να επικυρώσουν νέους ψηφιακούς δείκτες.

Ο Mark Mintun, ανώτερος αντιπρόεδρος του ομίλου Έρευνας και Ανάπτυξης Νευροεπιστημών στην Eli Lilly and Company, δήλωσε ότι ο συγκεκριμένος πόρος συνδυάζει μετρήσεις που βασίζονται στην ομιλία με καθιερωμένους βιοδείκτες και υποστηρίζει το έργο της Lilly για την ακριβέστερη, πιο προσβάσιμη και λιγότερο επεμβατική διάγνωση σε κάθε στάδιο της νόσου. Ανέφερε ότι η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου έχει σημασία, επειδή τα ήπια συμπτώματα συχνά εκλαμβάνονται λανθασμένα ως φυσιολογική γήρανση, με αποτέλεσμα να καθυστερούν οι δυνατότητες παρέμβασης. Ο Mintun σημείωσε ότι η Lilly εργάζεται εδώ και περισσότερα από 35 χρόνια για να προαγάγει την κατανόηση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ.

Ο Niranjan Bose, διευθύνων σύμβουλος του τομέα Υγείας και Βιοεπιστημών στην Gates Ventures, δήλωσε ότι για να μετατραπεί η ομιλία από ένα πολλά υποσχόμενο σήμα γνωστικής μεταβολής σε αξιόπιστη ψηφιακή μέτρηση απαιτούνται μεγάλα σύνολα δεδομένων με καλά τεκμηριωμένα χαρακτηριστικά. Ανέφερε ότι η συμμετοχή της Lilly, μαζί με συνεργάτες όπως οι Siemens Healthineers και Callyope, φέρνει την προσπάθεια πιο κοντά στην καθιέρωση της ομιλίας ως αξιόπιστου και επικυρωμένου εργαλείου για την έρευνα της νόσου Αλτσχάιμερ και την ανάπτυξη φαρμάκων.

Σχεδιασμός της μελέτης SpeechDx

Το Diagnostics Accelerator ξεκίνησε το SpeechDx το 2023, ενώ η ανακοίνωση το περιγράφει ως τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επένδυση της ADDF στην τεχνητή νοημοσύνη. Το πρόγραμμα δημιουργήθηκε για να καλύψει αυτό που το ίδρυμα περιγράφει ως κρίσιμο κενό: την απουσία συνόλων δεδομένων που καταγράφουν πώς μεταβάλλεται η ομιλία ενός ατόμου με την πάροδο του χρόνου, παράλληλα με διαγνώσεις επιβεβαιωμένες από βιοδείκτες και κλινικές εκβάσεις. Η ανακοίνωση αναφέρει ότι η μελέτη παρακολουθεί περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες επί τρία χρόνια και δημιουργεί αυτό που το ίδρυμα αποκαλεί κορυφαίο πρότυπο πόρου, πάνω στο οποίο μπορούν να εκπαιδευτούν και να επικυρωθούν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Παρουσιάζει επίσης την ομιλία ως ένα από τα πρωιμότερα σημάδια γνωστικής έκπτωσης, σημειώνοντας ότι τα συνήθη μικρόφωνα smartphone και υπολογιστών μπορούν να την καταγράψουν με χαμηλό κόστος, γεγονός που, σύμφωνα με το ίδρυμα, καθιστά την ομιλία έναν ιδιαίτερα εύκολα επεκτάσιμο τρόπο παρακολούθησης της εγκεφαλικής υγείας.

Η σελίδα του προγράμματος SpeechDx της ADDF περιγράφει τη μελέτη ως πολυκεντρική μελέτη παρατήρησης, η οποία παρακολουθεί 2.650 συμμετέχοντες σε κλινικά κέντρα σε όλο τον κόσμο. Η ομάδα περιλαμβάνει συμμετέχοντες με φυσιολογική γνωστική λειτουργία, καθώς και άτομα με υποκειμενική γνωστική έκπτωση, ήπια γνωστική διαταραχή και νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά και άτομα με άλλες παθήσεις, όπως μετωποκροταφική εκφύλιση και νόσο του Πάρκινσον. Στα κέντρα που αναφέρονται περιλαμβάνονται το Boston University, το Emory University, το Barcelona Brain Health Initiative, το Barcelona Beta Brain Research Centre, το Bogalusa Heart Study και το Ace Alzheimer Center, ενώ τα δεδομένα συλλέγονται στα αγγλικά, τα ισπανικά και τα καταλανικά.

Οι συμμετέχοντες παρέχουν δεδομένα ομιλίας ανά τρίμηνο επί τρία χρόνια μέσω της εφαρμογής SpeechDx, η οποία περιλαμβάνει εννέα δοκιμασίες που προκαλούν ομιλία, όπως περιγραφή εικόνας, ερωτήσεις ανοικτού τύπου, ανάκληση ιστορίας και αφήγηση, καθώς και αρχικές αξιολογήσεις που καλύπτουν το ερωτηματολόγιο PHQ-8, την κλίμακα υπνηλίας Karolinska και μια αξιολόγηση εγρήγορσης. Κάθε συμμετέχων υποβάλλεται σε νευροψυχολογικές εξετάσεις και απεικόνιση μαγνητικού συντονισμού, ενώ προσδιορίζεται η κατάσταση αμυλοειδούς με βάση βιοδείκτες αίματος. Πολλοί συμμετέχοντες υποβάλλονται επιπλέον σε απεικόνιση PET και προσδιορίζεται η κατάσταση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού τους.

Προηγούμενοι αδειούχοι και ιστορικό του προγράμματος

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2025, το Diagnostics Accelerator ανακοίνωσε τη διάθεση της πρώτης δέσμης δεδομένων του SpeechDx και κατονόμασε την Callyope, εταιρεία τεχνολογίας υγείας με βάση το Παρίσι που αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη, ως τον δεύτερο αδειούχο του συνόλου δεδομένων. Η Callyope δήλωσε ότι θα χρησιμοποιήσει τα δεδομένα για να ενισχύσει ένα θεμελιώδες μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για την ομιλία, το οποίο, σύμφωνα με την περιγραφή της εταιρείας, μπορεί να ανιχνεύει συμπτώματα διάθεσης, γνωστικά, ψυχωτικά και κινητικά από μόλις 30 δευτερόλεπτα ομιλίας, σε περιπτώσεις ψυχικών και νευροεκφυλιστικών διαταραχών, συμπεριλαμβανομένων της νόσου Αλτσχάιμερ και της νόσου του Πάρκινσον. Το ευρετήριο ανακοινώσεων της ADDF αναφέρει ως ημερομηνία της πρώτης ανακοίνωσης αδειοδότησης του προγράμματος την 1η Μαΐου 2025, όταν η Siemens Healthineers έγινε ο πρώτος συνεργάτης που απέκτησε μη αποκλειστική άδεια χρήσης του συνόλου δεδομένων.

Το Diagnostics Accelerator ξεκίνησε το 2018 με αρχικούς χρηματοδότες τον συνιδρυτή του ADDF Leonard A. Lauder και τον Bill Gates, με στόχο την ανάπτυξη νέων βιοδεικτών για τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις συναφείς μορφές άνοιας. Στις 17 Μαρτίου 2026, το ADDF ανακοίνωσε μια τρίτη φάση της πρωτοβουλίας, η οποία χρηματοδοτήθηκε με επιπλέον 50 εκατομμύρια δολάρια και ανέβασε το συνολικό ποσό του προγράμματος στα 150 εκατομμύρια δολάρια. Η φάση αυτή περιλαμβάνει ανανεωμένες δεσμεύσεις από τους αρχικούς χρηματοδότες, τη συμμετοχή των Biogen, της οικογένειας Dolby, της Eli Lilly and Company και του Shanahan Family Foundation, καθώς και νέα υποστήριξη από το JTMF Foundation και το Robertson Foundation. Το ίδρυμα αναφέρει ότι από την ίδρυσή του, το Accelerator έχει επενδύσει 100 εκατομμύρια δολάρια σε 76 προγράμματα παγκοσμίως και ότι η Fujirebio, η οποία χρηματοδοτήθηκε από το Accelerator, έλαβε το 2025 την πρώτη έγκριση του FDA για εξέταση αίματος για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Διακυβέρνηση δεδομένων και όροι πρόσβασης

Σύμφωνα με τη σελίδα του προγράμματος, οι συμμετέχοντες καταγράφουν τις συνεδρίες τους ανά τρίμηνο σε τάμπλετ που παρέχονται για τη μελέτη και ο ήχος κρυπτογραφείται. Επειδή οι ηχογραφήσεις ενδέχεται να περιέχουν κατά λάθος αναγνωριστικές λεπτομέρειες, ο κρυπτογραφημένος ήχος αποστέλλεται σε ασφαλές σύστημα υποστήριξης, όπου τα προσωπικά στοιχεία ταυτοποίησης αφαιρούνται χειροκίνητα. Έτσι προκύπτουν ψευδωνυμοποιημένα φωνητικά δεδομένα, τα οποία μεταφέρονται στο AD Curation Studio, που φιλοξενείται από το Alzheimer’s Disease Data Initiative. Οι κλινικές μονάδες συνεισφέρουν τα δικά τους ψευδωνυμοποιημένα κλινικά δεδομένα στο ίδιο περιβάλλον, όπου αυτά συνδυάζονται με τα αντίστοιχα φωνητικά δεδομένα και εναρμονίζονται μεταξύ των μονάδων.

Μια επιτροπή εξετάζει και εγκρίνει κάθε προτεινόμενη χρήση των δεδομένων, ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τις δεοντολογικές και νομικές απαιτήσεις. Οι εγκεκριμένοι ερευνητές εργάζονται με το πλήρες εναρμονισμένο σύνολο δεδομένων σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον εντός του AD Curation Studio· δεν μπορούν να κατεβάσουν ή να εξαγάγουν τα δεδομένα, ενώ ο χώρος εργασίας δεν επιτρέπει τη χρήση λογισμικού αναπαραγωγής ήχου. Επειδή τα δεδομένα συλλέχθηκαν για αναλύσεις βασισμένες στην ομιλία, τα κλινικά δεδομένα δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν για αναλύσεις που δεν βασίζονται στην ομιλία.

Ερευνητές και εταιρείες υποβάλλουν αίτηση για πρόσβαση, η οποία παρέχεται σε μη αποκλειστική βάση, και σε αντάλλαγμα το ADDF διαπραγματεύεται όρους επένδυσης που συνάδουν με το μοντέλο επιχειρηματικής φιλανθρωπίας του. Τα πρώτα δεδομένα έγιναν διαθέσιμα στους συνεργάτες του SpeechDx το πρώτο τρίμηνο του 2025, ενώ νέες παρτίδες δεδομένων διατίθενται ανά τρίμηνο καθώς συνεχίζεται η διαχρονική συλλογή. Η ολοκλήρωση της μελέτης αναμένεται το τέταρτο τρίμηνο του 2027.