Vì sao AI không thể tái tạo ý thức và các hiện tượng ngoại cảm

Nếu áp dụng các tiêu chuẩn được dùng trong bất kỳ lĩnh vực khoa học nào khác, sự tồn tại của năng lực ngoại cảm đã được xác lập vững chắc. —Tiến sĩ Jessica Utts, giáo sư danh dự tại UC Irvine và cựu chủ tịch Hiệp hội Thống kê Hoa Kỳ

Những dự đoán lạc quan cho rằng AI sắp có ý thức đầy đủ luôn chỉ thấy cây mà không thấy rừng. Trong phép so sánh này, ta quan sát từ mặt đất, và những cây nhìn thấy từ đây che khuất bức tranh rộng lớn hơn nhiều. Những cây ấy chính là hoạt động xử lý thông tin, lĩnh vực mà AI vốn đã nổi tiếng vượt trội. Nhưng nếu nâng tầm nhìn để quan sát cả khu rừng từ trên cao, ta có thể nhận ra rằng ý thức bao hàm nhiều hơn việc xử lý thông tin.

Tôi thậm chí chưa nói đến những phẩm chất quý giá của tính cá thể mà máy móc không bao giờ nắm bắt được, hay vai trò trung gian không thể quy giản của cơ thể bằng xương bằng thịt. Điều tôi nói đến là những khía cạnh của ý thức tự thân, độc lập với cơ thể và chính thế giới vật chất. Chúng từng bị bỏ qua hoặc bác bỏ, nhưng vẫn tồn tại một cách bền bỉ và vượt khỏi mọi hình thức tự động hóa có thể có.

Luận điểm chính của tôi là những bằng chứng tích lũy về tính xác thực của các hiện tượng ngoại cảm chứng minh sự độc lập này của ý thức. Chừng nào AI còn phụ thuộc vào một nền tảng vật chất, tức máy tính, để tồn tại, nó sẽ không bao giờ mô phỏng thành công khu rừng phong phú mà chúng ta đang sống trong đó.

Tri giác ngoại cảm 1: Thần giao cách cảm

Xét về khoa học, nhóm hiện tượng đầu tiên này khác xa những chuyện huyền hoặc mơ hồ mà nhiều người dễ dàng gán cho nó. Tri giác ngoại cảm, ESP, dưới mọi hình thức sẽ không thể có nếu ý thức bị giới hạn trong hộp sọ và do não tạo ra tại chỗ. Thay vào đó, ý thức là một trường thông tin phi cục bộ mà những người có năng lực đặc biệt có thể tự điều chỉnh để hòa nhịp với nó.

Trong cuốn sách Entangled Minds, nhà nghiên cứu hàng đầu Dean Radin cho biết từ năm 1974 đến 2004 đã có tổng cộng 88 thí nghiệm nghiêm ngặt theo một quy trình chuẩn. Hãy hình dung một căn phòng giống buồng đông lạnh lớn có thể bước vào, nhưng ấm áp và có một chiếc ghế thoải mái: một buồng thép đặc hai lớp vách, được che chắn hoàn toàn khỏi tín hiệu điện từ và tiếng ồn. Rồi một căn phòng khác cách đó 50 feet trong cùng tòa nhà, với một chiếc ghế khác và màn hình máy tính. Người gửi (S) ngồi trước màn hình. Người nhận (R) ngồi trong buồng cách ly. S chỉ có bốn thẻ hình, chẳng hạn hình con ngựa, chiếc kéo, ngọn núi và ô tô. Mười lần trong một phiên truyền kéo dài 30 phút, màn hình của S hiển thị một hình được chọn ngẫu nhiên trong bốn hình, và cô cố truyền hình đó bằng ý nghĩ đến R. Đồng thời, R được yêu cầu hình dung hình ảnh mục tiêu rồi đưa ra phỏng đoán tốt nhất của mình. Nếu chỉ dựa vào ngẫu nhiên, R sẽ đoán đúng trong 25% số lần thử.

Phân tích tổng hợp 88 nghiên cứu này ghi nhận 1008 lần đoán đúng trong 3145 lượt thử, với tỷ lệ thành công chung là 32%. Kết quả có vẻ nhỏ, nhưng hãy nhớ rằng khả năng lặp lại rất vững chắc của nó trong 30 năm chứng tỏ một hiệu ứng thực sự mà khoa học hiện tại chưa thể giải thích. Ngay cả kết quả 26%, nếu được duy trì qua nhiều lượt thử đến vậy, cũng sẽ chứng minh điều tương tự, dù kém ấn tượng hơn. Bất kỳ bằng chứng rõ ràng nào về một trường ý thức nền tảng hoạt động độc lập với tri giác cơ thể cũng đương nhiên xác lập sự tồn tại của nó, dù khả năng tiếp cận nội dung thông tin còn không hoàn hảo. Radin chỉ ra rằng tỷ lệ đoán đúng cao hơn mức ngẫu nhiên bảy điểm phần trăm tương ứng với tỷ số 29.000.000.000.000.000.000 trên một chống lại cách giải thích bằng sự trùng hợp ngẫu nhiên. Tính khó xảy ra ở đây có nghĩa là «tỷ số chống lại cách giải thích bằng ngẫu nhiên».

Cũng cần hiểu rằng các thí nghiệm này có hàng nghìn người tham gia bình thường, trước đó chưa thể hiện năng lực ngoại cảm nổi bật. Vì thế, thành công đáng chú ý của họ cho thấy một năng lực tinh thần phổ biến trong cộng đồng loài người. Một số người có năng lực ấy ở mức cao hơn nhiều, chẳng hạn những người trẻ có hội chứng bác học được giới thiệu trong podcast The Telepathy Tapes thường xuyên đạt tỷ lệ đoán đúng trên 90%.

Tri giác ngoại cảm 2: Nhìn từ xa

Trong khi thần giao cách cảm được chứng minh vững chắc nhất giữa những người ở gần nhau, khả năng nhìn từ xa đã cho thấy thành công bất kể khoảng cách.

Từ năm 1972 đến 1995, CIA tài trợ một chương trình nhìn từ xa đặt tại Đại học Stanford và Fort Meade ở Maryland. Khoản đầu tư 22 triệu đô la và thời gian tồn tại lâu dài của chương trình là minh chứng cho thành công của nó. Viện Nghiên cứu Stanford, do Russell Targ, nhà vật lý và người tiên phong phát triển laser trong thập niên 1940, đồng sáng lập, đã tuyển những người có năng lực ngoại cảm đặc biệt. Họ liên tục chứng tỏ khả năng bằng cách thu nhận thông tin về mục tiêu như văn bản trên tờ giấy cách xa nhiều dặm, vị trí của vật chôn dưới đất trên bản đồ, hoặc thậm chí bí mật của Liên Xô ở phía bên kia thế giới.

Một ví dụ nổi tiếng, chỉ được giải mật nhiều năm sau và được Annie Jacobson tóm lược, liên quan đến một lớp tàu ngầm mới của Liên Xô. Vào năm 1979–1980, các thành viên Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ được cho xem ảnh từ vệ tinh do thám KH-9, cho thấy một tòa nhà khổng lồ tại Căn cứ Hải quân Severodvinsk ở Nga. Nằm cách Moskva 650 dặm về phía bắc, gần Vòng Bắc Cực, căn cứ này khiến cộng đồng tình báo Hoa Kỳ rất nghi ngờ vì hoạt động tại đó đột ngột gia tăng.

Trong phiên nhìn từ xa C54, một phong bì niêm phong được đặt trên bàn trước mặt Joe McMoneagle, người thực hành xuất sắc nhất của SRI. Ông được yêu cầu cung cấp thông tin về bức ảnh giấu bên trong. McMoneagle mô tả một tòa nhà khổng lồ «gần một dạng bờ nước, hoặc hồ lớn hoặc vịnh. Có mùi như nhà máy khí đốt», ông nói, «như thể bên trong tòa nhà đang diễn ra việc luyện kim hoặc nấu chảy».

Ông nhắc đến nhiều người đội mũ lạ… hàn hồ quang… đứng trên những lối đi trên cao. Họ đang cắt hoặc uốn kim loại, hàn kim loại, tạo hình kim loại. Rất, rất lớn. Có một dạng tàu. Một loại tàu thuyền. Tôi có ấn tượng rất mạnh về chân vịt. Lạy Chúa! Điều này thật kinh ngạc. Tôi thấy những chiếc vây, nhưng không phải cánh ổn định của tên lửa hay máy bay. Chúng… trông như vây cá mập. Tôi có ấn tượng rất mạnh về một vật chứa khổng lồ hình quan tài. Như thể họ đang làm một phần tàu ngầm để… để gắn phần cải tiến này vào. Tôi nghĩ đó là một dạng nguyên mẫu, có lẽ cao bốn, năm hoặc sáu tầng. Tôi tự hỏi: Đây là thứ gì? Thứ giống quan tài này? Và câu trả lời tôi liên tục nhận được là đó là một vũ khí.

McMoneagle nói thêm rằng ông thấy «một kết cấu bê tông, giống kênh đào ở Hà Lan». Việc Liên Xô đóng tàu ngầm bên trong tòa nhà này, thay vì trong ụ khô sát mép nước, dường như trái với logic. Tòa nhà trong ảnh nằm cách bờ khoảng một trăm yard trong xưởng hải quân. Không thấy kênh đào nào, chỉ có mặt đất bằng phẳng đóng băng.

Tuy nhiên, bốn tháng sau phiên đó, ảnh vệ tinh mới chụp Severodvinsk đã gây chấn động cộng đồng tình báo. Chúng cho thấy một tàu ngầm khổng lồ neo bên cầu tàu và một kênh đào rõ ràng vừa được mở bằng thuốc nổ giữa tòa nhà và cầu tàu. Giờ đã rõ rằng Liên Xô bí mật chế tạo nguyên mẫu cho một thế hệ hoàn toàn mới của tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân mang tên lửa đạn đạo. Tên mã tiếng Nga là акула, nghĩa là cá mập.

Tác động vật chất bằng ý nghĩ: Tâm trí chi phối vật chất

Từ thời xa xưa, các truyền thống truyền miệng và thành văn trên khắp thế giới cho rằng một số người có thể tác động đến thực tại vật chất chỉ bằng tâm trí. Từ năm 1979 đến 2007, chương trình Princeton Engineering Anomalies Research, PEAR, cuối cùng đã xác minh được nhận định này bằng phương pháp thực nghiệm hết sức nghiêm ngặt.

Phòng thí nghiệm PEAR sử dụng máy tạo sự kiện ngẫu nhiên, REG, về cơ bản là một bộ tung đồng xu trên máy tính, thực hiện một lượt tung mỗi giây. Những người tham gia thí nghiệm, được gọi là «người vận hành», được yêu cầu cố tác động đến dữ liệu đầu ra bằng cách hướng ý định có ý thức vào việc làm tăng hoặc giảm tỷ lệ mặt ngửa so với mặt sấp của đồng xu. Bách khoa toàn thư Psi giải thích:

Trong thí nghiệm REG chuẩn ban đầu, chênh lệch giữa điều kiện mục tiêu cao và thấp trong 2,5 triệu lượt thử, qua mười hai năm nỗ lực của 91 người vận hành, có ý nghĩa thống kê rất cao. Tỷ số chống lại cách giải thích bằng ngẫu nhiên là khoảng 15.000 trên một.

Để có cái nhìn tổng quan tốt về nghiên cứu PEAR này, hãy xem phim tài liệu ngắn Heretic: Robert Jahn, còn phần trình bày chi tiết có trong cuốn sách của Jahn và Dunne Margins of Reality: The Role of Consciousness in the Physical World. Các thí nghiệm tác động vật chất bằng ý nghĩ do Dean Radin thực hiện sau đó đã lặp lại các phát hiện PEAR và tiến xa hơn nữa. Hãy xem bài giảng xuất sắc của ông, «Science and the taboo of psi» trên kênh Google Tech Talks.

Điểm mấu chốt

Có giả thuyết cho rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát, AGI, sẽ sớm xuất hiện, rồi chẳng bao lâu sau là siêu trí tuệ nhân tạo, ASI, vượt qua những bộ óc thông minh nhất của loài người trong mọi lĩnh vực nhận thức. Tất nhiên, mấu chốt của vấn đề nằm ở các từ thông minh nhất và nhận thức. Khi ý thức tham gia thần giao cách cảm, nhìn từ xa hay tác động vật chất bằng ý nghĩ, điều đó không nằm ở sự thông minh hay xử lý thông tin, hoặc ít nhất không chủ yếu như vậy. Thay vào đó, nó đang thoát khỏi các phạm trù ấy và mở ra sự giao hòa trực tiếp với chính thực tại, mà máy tính không bao giờ có thể là gì hơn một phần nằm trong đó.

Hãy đánh thức tôi khi một tác nhân AI sẵn sàng kể lại điều tôi vừa mơ.