Điểm sách: Tâm lý học về việc ứng dụng AI tại nơi làm việc: Từ kháng cự đến kết quả của Gleb Tsipursky

Ngay cả khi điều hành một trang tin về AI, tôi vẫn gặp phải sự kháng cự nội bộ từ những nhân viên còn ngần ngại ứng dụng AI một cách toàn diện. Dù chúng tôi dùng AI để nghiên cứu thị trường, tóm tắt nội dung thành gạch đầu dòng và dịch thuật, mọi người vẫn do dự trước việc triển khai đầy đủ AI tự chủ: các tác nhân nghiên cứu có thể tự tìm kiếm tin tức và đưa tin về những sự kiện đó. Chỉ khi kiên quyết tiến hành bất chấp những ý kiến phản đối, đồng thời tìm cách giảm bớt mối lo ngại của nhân viên, chúng tôi mới có thể triển khai đội ngũ tác nhân AI tự chủ của mình. Chính trải nghiệm đó đã khiến tôi chú ý đến cuốn Tâm lý học về việc ứng dụng AI tại nơi làm việc: Từ kháng cự đến kết quả của Gleb Tsipursky.

Qua cuốn sách này, tôi hy vọng tìm ra lời giải cho câu hỏi vì sao nhiều nhân viên lo ngại việc ứng dụng AI toàn diện, cũng như cách khuyến khích họ khám phá sức mạnh của AI trong việc thay đổi hoàn toàn cách làm việc.

AI tạo sinh thúc đẩy tăng trưởng kinh doanh như thế nào

Cuốn sách dựa trên nhiều nghiên cứu và báo cáo để chứng minh AI có tiềm năng cải thiện năng suất và thúc đẩy tăng trưởng kinh doanh. Tất nhiên, điều này chẳng có gì kỳ diệu đối với những người thường xuyên làm việc với AI, nhất là khi nói đến viết ứng dụng phần mềm bằng phương pháp vibe coding. Khả năng biến một ý tưởng thành ứng dụng hoạt động được có thể làm thay đổi những gì một nhóm nhỏ có thể đạt được.

Cuốn sách hướng đến các lãnh đạo cần động viên và thuyết phục nhân viên ứng dụng AI trước khi công ty bị một đối thủ đã làm điều đó bỏ lại phía sau, đồng thời phải đấu tranh với xu hướng quen thuộc là duy trì hiện trạng.

Cuốn sách đưa ra nhiều nghiên cứu tình huống, qua đó lập luận ngày càng thuyết phục hơn cho việc ứng dụng AI. Chỉ sau đó, chúng ta mới tìm hiểu những đặc điểm tâm lý và rào cản của con người khiến việc ứng dụng AI trên toàn công ty trở nên khó khăn. Nhận ra tiềm năng của AI và thuyết phục cả một tổ chức hành động để khai thác tiềm năng ấy là hai thách thức rất khác nhau.

Rào cản tâm lý đối với việc ứng dụng AI

Những nỗi sợ tiềm ẩn, thiên kiến và tác nhân khơi gợi cảm xúc như nỗi lo bị tự động hóa có thể cản trở việc ứng dụng AI. Những vấn đề này còn trở nên trầm trọng hơn trong các văn hóa tổ chức đôi khi không phù hợp với những ý định tốt đẹp nhất.

Một phần vấn đề là mọi người ngần ngại chấp nhận công nghệ mới khi công nghệ đó vận hành dựa trên một mô hình về cơ bản là hộp đen. Mô hình AI hộp đen tạo ra đầu ra từ dữ liệu đầu vào, nhưng con người khó hiểu hoặc giải thích được quy trình ra quyết định bên trong mô hình. Đây là một lý do khiến AI có khả năng giải thích trở nên quan trọng: mọi người muốn có cơ sở để hiểu và đánh giá những hệ thống mà họ được yêu cầu tin tưởng.

Một trong những thiên kiến được bàn luận nhiều nhất là thiên kiến duy trì hiện trạng, tức xu hướng muốn giữ mọi thứ như vốn có. Tại nơi làm việc, xu hướng này có thể càng mạnh hơn khi người ta quá chú trọng đến những rủi ro được cho là sẽ xảy ra nếu có thay đổi. Những nhân viên lặp đi lặp lại cùng một quy trình hoặc sử dụng phần mềm cũ suốt nhiều năm sẽ hình thành thói quen và vùng an toàn mà họ có nguy cơ bị buộc phải rời bỏ. Các nhà sáng lập và lãnh đạo hào hứng chia sẻ tác động chuyển đổi mà việc tái định hình công ty và quy trình bằng AI có thể mang lại, nhưng thường bối rối khi gặp phải sự dè dặt, kháng cự, thậm chí là phản đối công khai.

Những nỗi lo khác cần được giải quyết bao gồm nguy cơ mất việc, thường được mô tả là nỗi lo bị tự động hóa. Nhân viên lo rằng nếu bắt đầu sử dụng các công cụ AI thì cuối cùng những công cụ đó sẽ thay thế họ. Không phải lúc nào cũng dễ giải thích rằng việc từ chối học cách sử dụng các công cụ này cũng có thể khiến họ mất lợi thế cạnh tranh trước những người hiểu rõ tiềm năng của AI và thay đổi quy trình làm việc để tích hợp công nghệ này. Lãnh đạo vẫn cần thành thật về những thay đổi có thể xảy ra đối với các vị trí công việc, đồng thời tạo cơ hội thiết thực để nhân viên học hỏi.

Thiên kiến xác nhận là một dạng thiên kiến nhận thức khác có thể khiến mọi người bác bỏ AI. Con người vốn có xu hướng tìm đến các bài đăng trên mạng xã hội, tin tức hoặc thông tin khác củng cố những điều họ vốn đã tin. Sau đó, thiên kiến chống lại AI có thể càng được củng cố bởi tư duy tập thể và những cuộc trò chuyện với các đồng nghiệp cũng ngần ngại ứng dụng công nghệ này.

Xu hướng tương tự cũng có thể ảnh hưởng đến những người trong chúng ta vốn hào hứng với AI. Nếu muốn nhân viên đánh giá công bằng các công cụ này, chúng ta cũng cần sẵn lòng xem xét cả những thất bại lẫn thành công.

Các kiểu quản lý cấp trung khác nhau

Các nhà quản lý thường đảm nhiệm vai trò kép. Họ chịu trách nhiệm thực hiện các mục tiêu của công ty, đồng thời phải cân bằng những mục tiêu đó với mối quan tâm của nhân viên, những người trông cậy vào họ để được hướng dẫn về sự ổn định việc làm và những thay đổi trong quy trình.

Cuốn sách mô tả năm kiểu quản lý cấp trung:

1. Người hoài nghi về AI: Những nhà quản lý này vô cùng dè dặt với AI và vẫn chưa tin rằng công nghệ này mang lại những cải thiện đáng kể. Họ thường thẳng thắn bày tỏ quan điểm và có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến văn hóa ưu tiên AI.
2. Người theo chủ nghĩa truyền thống chờ xem: Những nhà quản lý này không nhất thiết cho rằng AI gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với công việc của họ. Thay vào đó, phần lớn họ thờ ơ và không vội trở thành những người tiên phong ứng dụng AI.
3. Người triển khai thận trọng: Dù tin vào tiềm năng chuyển đổi của AI, những nhà quản lý này vẫn tiếp cận một cách dè dặt và hạn chế rủi ro hết mức có thể. Họ có thể dùng AI cho các công việc thường nhật như tóm tắt, nhưng ít có khả năng thúc đẩy việc triển khai trên toàn công ty.
4. Người thử nghiệm hào hứng: Đây là kiểu người mà công ty nào cũng muốn có trong đội ngũ. Những nhà quản lý này hào hứng thử nghiệm những điều mới, chia sẻ trải nghiệm và thảo luận về những cải thiện hiệu suất mà họ nhận thấy khi tận dụng các công cụ AI được cung cấp.
5. Chất xúc tác AI: Những nhà quản lý này tin tưởng mạnh mẽ vào khả năng AI cách mạng hóa cách vận hành và sẵn sàng vận dụng tư duy từ những nguyên lý nền tảng để tái hình dung toàn diện hoạt động kinh doanh.

Cuốn sách tiếp tục phân tích tám hồ sơ tâm lý của nhân viên. Về căn bản, cuốn sách tập trung vào cách tương tác với những nhà quản lý và thành viên trong nhóm có tính cách khác nhau. Với tư cách chủ doanh nghiệp, làm thế nào bạn có thể ghi nhận những mối lo ngại, giảm thiểu rủi ro và thay đổi văn hóa doanh nghiệp để thúc đẩy việc ứng dụng AI?

Tóm tắt

Đây là điểm mà Tâm lý học về việc ứng dụng AI tại nơi làm việc: Từ kháng cự đến kết quả làm tốt. Cuốn sách giúp các nhà sáng lập và lãnh đạo hiểu được sự kháng cự vốn có thể khiến họ bối rối, khi lợi ích của AI đã quá rõ ràng với họ. Với người vốn đã tin vào tiềm năng chuyển đổi của AI như tôi, giá trị của cuốn sách nằm ở việc học cách thuyết phục thêm nhiều thành viên trong nhóm cùng tham gia. Cơ hội là vô cùng lớn, nhưng để biến cơ hội đó thành việc ứng dụng AI trên toàn công ty, cần hiểu những người mà bạn đang yêu cầu thay đổi cách làm việc. Tôi sẽ giới thiệu cuốn sách này cho các chủ doanh nghiệp và lãnh đạo sẵn sàng thúc đẩy việc ứng dụng AI và muốn xây dựng một văn hóa sẵn sàng đồng hành cùng họ.