Doanh nghiệp nên sở hữu những gì trong hệ thống AI của mình?

Giai đoạn chuyển đổi AI tiếp theo sẽ xoay quanh những gì doanh nghiệp có thể học hỏi từ mỗi quyết định mà AI đưa ra, cũng như quyền sở hữu những điều đã học được

Các cuộc thảo luận về AI chủ yếu tập trung vào một câu hỏi: những mô hình này có thể làm được gì? Chúng được đánh giá chuẩn, thử nghiệm và khiến mọi người kinh ngạc; đó là câu hỏi phù hợp trong giai đoạn thử nghiệm. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, đó không còn là câu hỏi thích hợp nữa.

Trong giai đoạn tiếp theo này — giai đoạn doanh nghiệp ứng dụng tác nhân AI — AI đang thực hiện công việc, theo dõi những thay đổi, chuẩn bị sản phẩm bàn giao và tham gia vào các quyết định quan trọng để thúc đẩy hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ trả lời câu hỏi. Quá trình chuyển đổi này đang tăng tốc: Nghiên cứu CEO năm 2026 của IBM cho thấy các CEO kỳ vọng tỷ trọng các quyết định vận hành do AI đưa ra sẽ tăng gần gấp đôi, lên 48% vào năm 2030. Khi AI thực hiện công việc thay vì chỉ mô tả công việc, câu hỏi chiến lược sẽ chuyển từ “Mô hình này làm được gì?” sang “Công ty tôi học hỏi được gì mỗi khi đưa ra quyết định, và ai sở hữu những điều đã học được đó?”

Nếu giá trị doanh nghiệp được tích lũy qua từng quyết định, thì tài sản quan trọng nhất của một công ty trong kỷ nguyên AI là vòng lặp cho phép tổ chức học hỏi từ mỗi quyết định: cụ thể là bối cảnh đằng sau quyết định, bằng chứng dẫn đến quyết định đó, kết quả đạt được và quy luật kết nối các yếu tố này. Làm chủ vòng lặp ấy, mỗi quyết định sẽ giúp quyết định tiếp theo sắc bén hơn. Bỏ lỡ nó, bạn chỉ tự động hóa hoạt động mà không tích lũy được lợi thế.

Chỉ cần nhìn nhận lại vấn đề, gần như mọi khía cạnh trong cách một doanh nghiệp nghiêm túc nên xây dựng kiến trúc AI đều sẽ thay đổi.

Sai lầm khi đặt cược cả công ty vào một mô hình

Thông thường, người ta có xu hướng hợp nhất bằng cách chọn một nhà cung cấp mô hình hàng đầu, chuẩn hóa mọi thứ theo mô hình đó rồi xây dựng toàn bộ hệ thống dựa trên nó. Tuy nhiên, tôi cho rằng đó là một sai lầm, dù không phải vì lý do mà mọi người thường nêu ra.

Mối lo ngại thường được nêu ra là tình trạng lệ thuộc nhà cung cấp và khả năng chi phối giá cả. Những rủi ro đó là có thật, nhưng chỉ là thứ yếu. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở động cơ và nơi những gì bạn học hỏi được sẽ đi về. Các nhà cung cấp mô hình hoạt động trong lĩnh vực xây dựng những mô hình đa dụng tốt nhất thế giới, và họ làm được điều đó bằng cách học hỏi từ quá trình sử dụng. Khi bạn chuyển các quyết định, dữ liệu và quy trình độc quyền của công ty mình qua một nhà cung cấp duy nhất, bạn đang trao cho họ tài liệu tạo nên sự khác biệt lớn nhất của mình — hồ sơ ghi lại cách công ty bạn tư duy — trong khi nhà cung cấp đó có động cơ khái quát hóa những thông tin ấy. Lợi thế của bạn trở thành đầu vào cho một sản phẩm phổ thông mà đối thủ cạnh tranh cũng có thể mua.

Công nghệ tiên tiến nhất cũng thay đổi quá nhanh, nên không thể đặt cược rằng một mô hình bất kỳ sẽ duy trì vị thế dẫn đầu lâu dài. Thay vào đó, kiến trúc phù hợp cần cho phép doanh nghiệp định tuyến các tác vụ đến mô hình hoặc tác nhân chuyên biệt phù hợp nhất với từng tác vụ, đồng thời sở hữu bộ khung vận hành tác nhân và vòng lặp học hỏi ghi nhận cách doanh nghiệp hoạt động và đưa ra quyết định. Mô hình có thể thay đổi; nền tảng độc quyền đó vẫn thuộc về bạn và ngày càng có giá trị theo thời gian.

Nền tảng độc quyền đó cũng có thể mang lại giá trị chiến lược đo lường được. Nghiên cứu của IBM cũng cho thấy các CEO đưa dữ liệu và tài sản trí tuệ độc quyền vào những mô hình AI và tác nhân tùy chỉnh kỳ vọng hơn 13% doanh thu năm 2030 sẽ đến từ các sản phẩm và dịch vụ mà hiện nay họ chưa cung cấp.

Bạn không thể xây dựng mọi tác nhân, và cũng không nên cố làm vậy

Sở hữu bộ khung vận hành, vòng lặp và cơ chế định tuyến không có nghĩa là phải xây dựng mọi tác nhân hoạt động trên nền tảng đó. Tác nhân chủ đạo của doanh nghiệp — tác nhân hiểu tổ chức, các ưu tiên và dữ liệu độc quyền của bạn — là thứ bạn tự xây dựng và sở hữu. Nhưng hoạt động kinh doanh trải rộng trên nhiều lĩnh vực mà không một nhóm nào có thể tinh thông hết: bán hàng, nhân sự, pháp lý, tài chính, tình báo thị trường và nhiều lĩnh vực khác. Mỗi lĩnh vực sẽ hoạt động hiệu quả nhất khi được phục vụ bởi một tác nhân chuyên biệt xuất sắc trong chính lĩnh vực đó.

Không doanh nghiệp nào có thể tự xây dựng tác nhân hàng đầu cho mọi chức năng. Đây không phải là cuộc đua về nguồn lực mà bạn có thể thắng. Mô hình hiệu quả là một tác nhân chủ đạo mạnh mẽ điều phối một nhóm tác nhân con chuyên biệt, mỗi tác nhân có thể được tùy chỉnh theo yêu cầu của công ty bạn và kết nối với bộ khung vận hành thông qua một giao diện rõ ràng. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu trong việc xây dựng loại kiến trúc này; khảo sát năm 2026 của Deloitte cho thấy chỉ 15% tổ chức đã mở rộng việc ứng dụng đa tác nhân có điều phối trên nhiều chức năng.

Vì vậy, nhiệm vụ thực sự của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp gồm hai phần: xây dựng tác nhân chủ đạo định hướng và vòng lặp mà tác nhân này nuôi dưỡng, sau đó xác định những tác nhân chuyên biệt xuất sắc nhất và tích hợp chúng. Sở hữu những gì tạo ra giá trị tích lũy; hợp tác ở những lĩnh vực không tạo ra giá trị như vậy.

Tác nhân chuyên biệt hay chỉ là lớp vỏ bọc?

Một tác nhân chuyên biệt phải mang lại điều gì đó mà doanh nghiệp không thể dễ dàng tự tái tạo. Lợi thế bền vững đến từ dữ liệu độc quyền kết hợp với bộ khung được thiết kế chuyên biệt để truy xuất và suy luận trên dữ liệu đó. Chất lượng của tác nhân chỉ tốt bằng khả năng tìm kiếm thông tin và mức độ thấu hiểu những gì nó tìm thấy.

Đó là tiêu chuẩn mà các nhà lãnh đạo doanh nghiệp nên dùng để quyết định nên tự xây dựng ở đâu và nên hợp tác ở đâu. Nếu một năng lực phụ thuộc vào nội dung độc đáo, chuyên môn sâu trong lĩnh vực và cơ sở hạ tầng được xây dựng chuyên biệt qua nhiều năm, thì việc tái tạo năng lực đó trong nội bộ khó có thể tạo ra lợi thế. Thay vào đó, hãy tập trung những nguồn lực ấy vào dữ liệu độc quyền, vòng lặp ra quyết định và lớp điều phối chỉ riêng bạn có.

Điều những người chiến thắng sẽ hiểu

Những doanh nghiệp thành công trong kỷ nguyên AI tác tử sẽ là những doanh nghiệp xây dựng kiến trúc xoay quanh các yếu tố giúp họ ngày càng thông minh hơn theo thời gian theo cách riêng biệt. Họ sẽ làm chủ vòng lặp giúp mình học hỏi từ mọi quyết định, đồng thời kết hợp với những tác tử chuyên biệt tốt nhất thay vì cố gắng tự xây dựng mọi thứ.

Mục tiêu không phải là làm chủ mọi thành phần trong hệ thống AI. Mục tiêu là làm chủ những thành phần giúp lợi thế của bạn tích lũy ngày càng lớn, đồng thời hợp tác với đối tác ở những phần còn lại. Được kết nối không đồng nghĩa với thông minh. Trong doanh nghiệp vận hành bằng tác tử, thông minh nghĩa là làm chủ những gì giúp lợi thế tích lũy ngày càng lớn và hợp tác với đối tác ở những phần còn lại.