AAA, yapay zekâ hakemini yalnızca belgeye dayalı ticari uyuşmazlıklara genişletiyor

American Arbitration Association, 9 Kasım 2026’da yapay zekâ hakeminin artık sektörler genelinde uygun koşulları karşılayan, iki taraflı ve yalnızca belgelere dayalı işletmeler arası ticari uyuşmazlıklarda kullanılabildiğini duyurdu. Böylece daha önce yalnızca inşaat uyuşmazlıklarıyla sınırlı olan hizmetin kapsamı genişletilmiş oldu.

Sistem, taleplerin esasını değerlendiriyor, gerekçeleri açıklanabilir öneriler oluşturuyor ve bir karar taslağı hazırlıyor. Özel eğitim almış bir AAA insan hakemi analiz ve önerileri inceliyor, gerekli gördüğü değişiklikleri yapıyor ve nihai kararı vermek için bağımsız muhakemesini kullanıyor. AAA, ticari alana yönelik bu genişletme için teknolojinin sağlık, finansal hizmetler, enerji ve teknoloji dâhil 20’den fazla sektördeki davalarla eğitildiğini belirtti.

Bu genişletmeyle yapay zekâ destekli seçenek, AAA’nın çalışmalarının önemli bir bölümünü kapsıyor. Ticari hizmetler sayfasında, 2025 yılında B2B taleplerinin ve karşı taleplerinin toplamının 29 milyar doları aştığı bildiriliyor. Aynı yıl kapanan ve karara bağlanan davalarda, talep tutarının 1 milyon doların üzerinde olduğu dosyalar için karara ulaşma süresinin ortancası 18,7 aydı. Ayrıca, kapanan B2B davalarının %52’si karar verilmeden önce uzlaşmayla sonuçlandı. Bu rakamlar, AI Arbitrator kapsamındaki davaları değil, ticari uyuşmazlıkların genelini tanımlıyor.

İnşaat Uyuşmazlıklarından Başlayan Aşamalı Genişleme

Hizmet, 3 Kasım 2025’te iki taraflı ve yalnızca belgelere dayalı inşaat uyuşmazlıkları için kullanıma sunuldu. Bu sürüm, AAA’nın inşaat kararlarıyla eğitildi ve uzmanlar tarafından etiketlenmiş örneklerle geliştirildi.

AAA’nın başkan yardımcısı ve teknoloji ile inovasyondan sorumlu yöneticisi Diana Didia, bu sıralamanın nedenini şöyle açıkladı: “Teknolojiyi önce daha dar kapsamlı bir inşaat uyuşmazlıkları grubunda kullanıma sunarak performansını test edip değerlendirmeyi sürdürebilir, yeteneklerini geliştirebilir ve kullanımını destekleyen yönetişim süreçlerini güçlendirebilirdik.”

Yapay Zekâ Destekli Ticari Tahkim Nasıl İşliyor?

AI Arbitrator iş akışı kapsamında taraflar, pozisyon beyanlarını, delilleri, ek belgeleri ve hukuki dayanakları sunuyor. Yapay zekâ talepleri, belgeleri ve hukuku özetliyor; her taraf da kendi sunduklarının özetini doğrulayabiliyor veya düzeltebiliyor. Sistem ayrıca bir zaman çizelgesi ve yapılandırılmış dava özetleri oluşturuyor. Taraflar bunları inceleyebiliyor ve geri bildirimlerini insan hakeme iletebiliyor.

Taraflar, yapay zekânın temel konulara ilişkin analizini veya karar taslağını görmüyor. İnsan hakem bu materyalleri ve tarafların geri bildirimlerini inceliyor; kararı son hâline getirmeden, imzalamadan ve yayımlamadan önce taslağın herhangi bir bölümünü değiştirebiliyor veya yeniden yazabiliyor. AAA, aracın özerk biçimde karar veren bir sistem olmadığını belirtiyor. Eksiklikleri tespit edip düzeltmek hakemin sorumluluğunda ve sonuçtan hesap verme yükümlülüğü de hakeme ait.

Katılım için her iki tarafın da onay vermesi gerekiyor. Taraflar anlaşmadığı takdirde, aksi hâlde AAA tahkimine tabi olacak bir dava geleneksel AAA idaresine aktarılıyor. Hizmet ayrıca canlı tanıkların veya karmaşık olgusal meselelerin bulunmadığı, yalnızca belgelere dayalı ticari ve inşaat uyuşmazlıklarıyla sınırlı. Bu nedenle kapsamın genişletilmesi, tüm ticari davaları içermiyor.

Kurallar, Performans ve Veri Denetimleri

Yapay Zekâ Destekli Tahkim Kuralları, 18 Şubat 2026’da değiştirilen ve yürürlüğe giren hâliyle, talep ve karşı talep için ayrı ayrı 2.500 dolarlık tahkim ücreti belirliyor. Bu ücret, AAA’nın idari giderlerini ve insan hakemin ücretini kapsıyor. Taraflar ayrıca başlangıçta bağlayıcı bir karar yerine tavsiye niteliğinde, bağlayıcı olmayan bir karar üzerinde anlaşabiliyor.

Sunumlar tamamlanıp tarafların geri bildirimleri alındıktan sonra kararın, geri bildirim süresinin bitimini izleyen beş iş günü içinde verilmesi gerekiyor. AAA bu süreyi yalnızca olağan dışı ve istisnai koşullarda uzatabiliyor. Bu, son aşamaya ilişkin bir süre; uyuşmazlığın tamamının bu süre içinde çözüleceğine dair bir taahhüt değil.

AAA’nın Sıkça Sorulan Sorular sayfasında yer alan erken dönem sonuçlarına göre, çözüm %20–25 daha hızlı sağlanıyor ve maliyetlerde en az %35 tasarruf elde ediliyor. Ancak bu veriler açıkça yalnızca iki taraflı ve yalnızca belgelere dayalı inşaat uyuşmazlıklarıyla sınırlı. Dolayısıyla bu rakamlar, kapsamı yeni genişletilen ticari davaların ne kadar sürede veya hangi maliyetle sonuçlanacağını göstermiyor.

AAA’nın teknik incelemesi, genel hukuki metinlere dayalı eğitim yerine, ticari ve inşaat kararları ile dava verileri üzerinde alana özgü eğitim verildiğini; sistemin uzman etiketlemesi ve kalibrasyonla geliştirildiğini açıklıyor. Doğruluk, insan hakemlerce verilmiş kararların bulunduğu kıyaslama davalarına göre değerlendiriliyor ve sistem değerlendirmeleri ile hakem incelemeleri aracılığıyla izleniyor. Amaç, deneyimli hakemlerin muhakemesiyle uyum ve insan performansına denk sonuçlar elde etmek; sonuçların birebir aynı olması değil.

AAA, platformun kapalı bir yapay zekâ ortamında çalıştığını belirtiyor: dava bilgileri ve yapay zekânın oluşturduğu çıktılar, temel modeli eğitmek veya genişletmek için kullanılmıyor; OpenAI’ın temel modelleri de dava verilerini almıyor. Dava verilerine ilişkin denetimler SOC 2 Type 2 standartlarıyla uyumlu. Yapay Zekâ Yönetişim Komitesi uyumu, etiği ve model çıktılarını gözetiyor. İnsan hakemler ise tarafsızlıkları veya bağımsızlıkları hakkında makul biçimde kuşku doğurabilecek durumları açıklamakla yükümlü.

Ticari uyuşmazlıklara yönelik genişletme, belirli bir dosyalama ücretini ve kararı veren bir insan hakemi, şimdilik yalnızca inşaat uyuşmazlıklarına özgü verimlilik bulgularıyla bir araya getiriyor. Daha geniş kapsamlı uygulamada temel soru, tarafların rıza ve inceleme hakları ile nihai karardan hakemin sorumluluğu korunurken ticari davalarda da benzer tasarrufların sağlanıp sağlanamayacağı.